نمىتوانى زن پرست باشى و روحت آزاد باشد ، پول پرست باشى و روحت آزاد باشد و درواقع نمىتوانى شهوت پرست باشى ، خشم پرست باشى . پس اگر مىخواهى واقعاً آزاد باشى ، روحت را بايد آزاد كنى .
چقدر در همين زمينه ما بيانات عجيبى داريم ! حديثى ديدم در شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد كه روزى رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم به ميان اصحاب صفّه « 1 » رفتند . يكى از آنها گفت : يا رسول اللَّه ! من در نَفْس خودم اين حالت را احساس مىكنم كه اصلًا تمام دنيا و مافيها درنظر من بىقيمت است . الآن در نظر من طلا و سنگ يكى است ، يعنى هيچ كدام از اينها نمىتواند مرا به سوى خودش بكشد . نمىخواهد بگويد كه استفادهء من از طلا و از سنگ يك جور است ؛ بلكه قدرت طلا و قدرت سنگ در اينكه من را به سوى خودش بكشاند يكى است . رسول اكرم نگاهى به او كرد و فرمود : « اذاً انْتَ صِرْتَ حُرّاً حالا من مىتوانم به تو بگويم كه مرد آزادى هستى . »
پس واقعاً آزادى معنوى خودش يك حقيقتى است .
قضاوت انسان دربارهء خود
حالا يك سلسله دلايل ديگرى ، باز دلايل وجدانى ذكر كنيم راجع به اينكه واقعاً شخصيت انسان يك شخصيت مركّب است و واقعاً انسان از نظر معنوى مىتواند آزاد باشد و مىتواند برده باشد . خداوند تبارك و تعالى اين قدرت و توانايى را به بشر داده است كه خودش مىتواند قاضى خودش باشد . در اجتماع هميشه قاضى غير از مدّعى و مدّعى عليه است . يك نفر مدّعى مىشود ، يك نفر ديگر مدّعى عليه .
هر دو نفرشان پيش قاضى مىروند و قاضى بايد به عدالت ميان مدّعى و مدّعى عليه حكم كند . البته مدّعى يك نفر است ، مدّعى عليه يك نفر ديگر و قاضى يك نفر سوم .
هيچ فكر كردهايد كه چطور است كه انسان مىتواند خودش مدّعى خودش باشد و
هامش
( 1 ) اصحاب صفّه عدهاى از فقراى اصحاب پيغمبر بودند كه از اهل مدينه نبودند ، از مهاجرين بودند و ثروتى نداشتند ، زن و زندگى نداشتند . پيغمبر اكرم براى اينها اول در داخل مسجد مدينه يك جايى قرار داد ولى بعد دستور الهى رسيد كه مسجد جاى خوابيدن و اين چيزها نيست . پيغمبر اكرم محل آنها را در يك سكويى پهلوى مسجد قرار داد كه الآن هم كسانى كه به مدينهء طيبه مشرف شدهاند مىدانند كه در شمال خانهء حضرت زهرا عليها السلام سكويى هست كه الآن خواجهها مىنشينند . اين همان محل اصحاب صفّه است . در ميان اصحاب صفّه بسيارى از اكابر و بزرگان بودهاند .