به آن بچشانى .
آيا بشرهايى هم بودهاند كه اينجور توبه كنند ؟ بله . امروز است كه ديگر توبه كردن منسوخ شده و ما يادمان رفته كه توبهاى هم بايد بكنيم ! .
مرحوم آخوند ملّا حسينقلى همدانى از علماى بزرگ اخلاق و سير و سلوك در اعصار اخير بوده است ؛ شاگرد مرحوم ميرزاى شيرازى ( اعلى اللَّه مقامه ) و شيخ انصارى بوده و خود ميرزاى بزرگ براى ايشان احترام زيادى قائل بوده است . يكى از اكابر علما و بزرگانِ شاگردان ايشان نوشته است مردى آمد خدمت مرحوم آخوند و ايشان او را توبه داد . بعد از چند روز كه اين آدمِ توبه كرده آمد ، اصلًا نمىتوانستيم او را بشناسيم . به اين سرعت ، اين آدم تمام گوشتهاى بدنش آب شده بود . من اين را از جنبهء روانشناسى دارم عرض مىكنم ، من مىگويم اين چيست در بشر ؟ آخوند ملّا حسينقلى همدانى نه شلّاق داشت ، نه سرنيزه ، نه توپى نه تشرى ، فقط يك نيروى ارشاد داشت ، يك نيروى معنويت داشت ، با وجدان و دل اين آدم سر و كار داشت .
اين چه وجدان نهفتهاى در آن آدم بود كه او را زنده كرد و آنچنان عليه خودش و عليه شهوات بدنىاش و عليه اين گوشتهايى كه از معصيت روييده بود برانگيخت كه بعد از چند روز كه او را ديدند گفتند ما او را نمىشناختيم ، اينچنين لاغر شده بود .
آزادى معنوى ، بزرگترين برنامهء انبياء
بزرگترين برنامهء انبياء آزادى معنوى است . اصلًا تزكيهء نفس يعنى آزادى معنوى :
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها
« 1 » . و بزرگترين خسران عصر ما اين است كه همواره مىگويند آزادى ، اما جز از آزادى اجتماعى سخن نمىگويند ؛ از آزادى معنوى ، ديگر حرفى نمىزنند و به همين دليل به آزادى اجتماعى هم نمىرسند . در عصر ما يك جنايت بزرگ كه به صورت فلسفه و سيستمهاى فلسفى مطرح شده است اين است كه اساساً دربارهء انسان ، شخصيت انسانى و شرافت معنوى انسان هيچ بحث نمىكنند ؛
نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي
فراموش شده است ، مىگويند اصلًا چنين چيزى وجود ندارد ، انسان يك موجود دوطبقهاى نيست كه طبقهء عالى و طبقهء دانى داشته باشد ، اصلًا انسان با يك حيوان هيچ فرق نمىكند ، يك حيوان است ، زندگى
هامش
( 1 ) شمس / 9 و 10 .