جمادات كه رشد و تكامل ندارند ، نيازمند به آزادى هم نيستند . اصلًا آزادى براى جمادات مفهوم ندارد . ولى گياه بايد آزاد باشد . موجودات زنده براى رشد و تكامل به سه چيز احتياج دارند : 1 . تربيت 2 . امنيت 3 . آزادى .
تربيت عبارت است از يك سلسله عوامل كه موجودات زنده براى رشدشان به آنها احتياج دارند . مثلًا يك گياه براى رشد و نموّش به آب و خاك احتياج دارد ، به نور و حرارت احتياج دارد . يك حيوان احتياج به غذا دارد و يك انسان تمام احتياجات گياه و حيوان را دارد ، بعلاوهء يك سلسله احتياجات انسانى كه همهء آنها در كلمهء « تعليم و تربيت » جمع است . اين عوامل به منزلهء غذاهايى است كه بايد به يك موجود زنده برسد تا رشد كند . باور نكنيد كه يك موجود زنده بتواند بدون غذا رشد كند . قوهء غاذيه يكى از لوازم زندگى موجود زنده است .
دومين چيزى كه موجود زنده به آن احتياج دارد امنيت است . امنيت يعنى چه ؟
يعنى موجود زنده چيزى را در اختيار دارد ، حيات دارد ، لوازم و وسايل حيات را هم دارد ؛ بايد امنيت داشته باشد تا آنچه را دارد از او نگيرند ؛ يعنى از ناحيهء يك دشمن و يك قوهء خارجى ، آنچه دارد از او سلب نشود . انسان را درنظر مىگيريم .
انسان ، هم به تعليم و تربيت احتياج دارد و هم به امنيت ؛ يعنى جان دارد جانش را از او نگيرند ، ثروت دارد ثروتش را از او نگيرند ، سلامت دارد سلامتش را از او نگيرند ، آنچه را دارد از او نگيرند .
سومين چيزى كه هر موجود زندهاى به آن احتياج دارد آزادى است . آزادى يعنى چه ؟ يعنى جلوى راهش را نگيرند ، پيش رويش مانع ايجاد نكنند . ممكن است يك موجود زنده امنيت داشته باشد ، عوامل رشد هم داشته باشد ولى درعين حال موانع جلوى رشدش را بگيرند . فرض كنيد كه شما مىخواهيد گياهى را رشد بدهيد .
علاوه بر همهء شرايط ديگر ، بايد محيط براى رشد او از نظر عدم موانع مساعد باشد ، مانعى در كار نباشد كه جلوى رشدش را بگيرد . مثلًا يك درخت وقتى مىخواهد رشد كند بايد جلويش فضاى بازى باشد . اگر شما نهالى را در زمين بكاريد درحالى كه بالاى آن يك سقف بزرگى باشد ، ولو اين نهال نهال چنار باشد ، امكان رشد براى آن نيست .
هر موجود زندهاى كه مىخواهد راه رشد و تكامل را طى كند ، يكى از احتياجاتش آزادى است . پس آزادى يعنى چه ؟ يعنى نبودن مانع . انسانهاى آزاد
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 436
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٣٦