بالعكس آيا آزادى اجتماعى بدون آزادى معنوى ميسر هست يا نه ، و بيشتر در قسمت دوم بحث مىكنيم ، يعنى وابستگى آزادى اجتماعى به آزادى معنوى .
كلمهء « مولا »
در مقدمهء سخنم مطلبى را به مناسبت امروز كه روز ولادت مولاى متقيان على عليه السلام است و من به همين مناسبت اين بحث را انتخاب كردم ، عرض مىكنم . از جمله كلماتى كه ما زياد دربارهء وجود مقدس ايشان استعمال مىكنيم كلمهء « مولا » است :
« مولاى متقيان » ، « مولى الموالى » و گاهى « مولا » بهطور مطلق : « مولا » چنين فرمود ، به قول « مولا » چنين . اين كلمه را اول بار شخص مقدس رسول اكرم دربارهء على عليه السلام در آن جملهء معروف كه شيعه و سنى دربارهء آن اتفاق نظر دارند اطلاق كرد ، فرمود : مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِىٌّ مَوْلاهُ « 1 » آن كه من مولاى او هستم ، اين على ( كه من دست او را بلند كردهام ) مولاى اوست . بگذريم از اينكه در قرآن هم آيهاى هست كه اين كلمه در آن به كار رفته و در تفسير آن وارد شده مقصود على عليه السلام است ، آنجا كه مىفرمايد :
فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ
« 2 » ولى اين جملهاى كه عرض كردم نصّ صريح رسول اكرم است .
كلمهء مولا يعنى چه ؟ امشب نمىخواهم دربارهء كلمهء مولا زياد صحبت كنم .
همين قدر اجمالًا عرض مىكنم كه مفهوم اصلى اين كلمه « قرب » و « دُنوّ » است . در مورد دو چيز كه پهلوى يكديگر و متصل به يكديگر باشند ، كلمهء « ولاء » يا « وَلىّ » يا كلمهء « مولا » به كار برده مىشود و لهذا غالباً در دو معنى متضاد به كار مىرود . مثلًا به خداوند اطلاق مولا نسبت به بندگان شده است و بالعكس ؛ به آقا هم اطلاق شده و به غلام هم گفته مىشود . يكى از معانى كلمهء « مولا » كه مقصودم همين است ، « مُعتِق » يعنى آزادكننده است . به كسى كه آزاد مىشود « مُعتَق » مىگويند . كلمهء مولا ، هم به « مُعتِق » اطلاق شده است و هم به « مُعتَق » ؛ يعنى هم به آزادكننده مولا مىگويند ، هم به آزادشده .
اينكه رسول اكرم فرمود : مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِىٌّ مَوْلاهُ مقصود چيست ؟ مقصود
هامش
( 1 ) بحارالانوار ج 36 / ص 331 .
( 2 ) تحريم / 4 .