سلوك انسان كامل
حال براى تأييد همهء اينها ، قسمتى را از نهج البلاغه « 1 » براى شما مىخوانم . در اين جلسات مكرر گفتهايم كه نهج البلاغه مثل خود على عليه السلام است . كلام انسان مثل خود اوست ، چون كلام تنزل روح انسان است ، تجلى روح انسان است . يك روح پست كلامش پست است و يك روح عالى كلامش عالى است . يك روح يك بعدى كلامش يك بعدى است و يك روح چند بعدى كلامش هم چند بعدى است .
على عليه السلام يك شخصيت جامع الاضداد است ، كلامش هم جامع الاضداد است . در كلامش عرفان هست در اوج عرفان ، فلسفه هست در اوج فلسفه ، آزاديخواهى هست در اوج آزاديخواهى ، حماسه هست در اوج حماسه ، اخلاق هست در اوج اخلاق . نهج البلاغه مثل خود على ، جامع است . در يكى از جملاتش مىفرمايد : قَدْ احْيا عَقْلَهُ وَ اماتَ نَفْسَهُ . [ وضع ] يك سالك را بيان مىكند كه عقل خود را زنده كرده است و نفس خود را ميرانده است ، حَتّى دَقَّ جَليلُهُ وَ لَطُفَ غَليظُهُ تا آنجا كه اين مراقبت و رياضت شرعى نازكش كرده و اين گوشتها را تا اندازهاى از تنش [ زدوده است ؛ ] غلظت روحش را تبديل به لطف كرده و روحش رقيق شده است . وَ بَرَقَ لَهُ لِامِعٌ كَثيرُ الْبَرْقِ در آن حالت يك مرتبه يك برقى از درون ، در او مىجهدفَابانَ لَهُ الطَّريقَ راه را برايش روشن مىكند وَ سَلَكَ بِهِ السَّبيلَ وَ تَدافَعَتْهُ الْابْوابُ الى بابِ السَّلامَةِ « 2 » از اين در به آن در و از اين منزل به آن منزل مىرود تا به آخرين منزل كه منزل سعادت است و نهايت راه اوست ، مىرسد .
بنابراين دربارهء انسان كامل تا اين حدود كه انسان كامل بايد انسانى باشد كه تهذيب و تزكيهء نفس كرده باشد ، اسلام مىگويد بله ، همينطور است .
مسئلهء بالاتر اينكه آيا انسان كامل اسلام انسان سالك است ؟ انسانى است كه مرحله به مرحله و قدم به قدم پيش رفته ؟ انسانى است كه سير و سلوك كرده و منزل به منزل جلو رفته ؟ بله . على عليه السلام مىگويد : وَ تَدافَعَتْهُ الْابْوابُ الى بابِ السَّلامَةِ از اين در به آن در مىرود و در ديگرى به روى او باز مىشود و منزل ديگرى [ را پشت سر مىگذارد ] تا به درى مىرسد كه به آن « باب السلامه » مىگويند . به آنجا كه برسد ، به
هامش
( 1 ) جوانها وقتى از نهج البلاغه مىشنوند ، بيشتر به قلبشان مىنشيند و لذت مىبرند .
( 2 ) نهج البلاغه ، خطبهء 218