كه كردهاند يا به واسطه ابتكار و الهامى است كه دريافتهاند ؟ .
دهم : اين كه طرفداران « ارزش كار » قطعى و مسلّم مىگيرند كه انسان همواره كوشش مىكند از تلاش خود سود بيشترى ببرد پس محال است كه كار پرسودتر را به خاطر كار كم سودتر ترك كند ، درست نيست . اين نظر مبتنى بر ماترياليسم تاريخى است ؛ مبتنى بر اين است كه محرك اصلى بشر در همه توليدها و كارها منافع اقتصادى باشد و حال آنكه منافع اقتصادى يكى از محركات بشرى است . در كارهاى اقتصادى غالباً همينطور است كه هدف اصلى تحصيل سود و منفعت مادى است ، ولى ساير كارها كه ارزش اقتصادى نيز دارد اكثر بر خلاف است . مثلًا اكثر معلمين شغل خود را نه به واسطه اينكه درآمد بيشترى دارد بلكه به واسطه اينكه كار شريفى است و مورد علاقه آنهاست قبول كردهاند . برخى از كشاورزان در كنار محصولهاى پرسود به ايجاد محصولهاى پرزحمت و كم سود و نمونه نيز مىپردازند ، فقط به خاطر اينكه از اين افتخار برخوردار باشند كه در مزرعه آنها همه گونه محصول وجود دارد . در ميان مؤلفين يا نقاشان آثارى يافت مىشود كه مورد پسند عامّه است و كار كمترى لازم دارد ، و آثارى يافت مىشود كه مورد استفاده خاصه است ولى زحمت فوق العادهاى لازم دارد . از لحاظ اقتصادى صرفه با كار اول است ولى مؤلف يا نقاش هرگز حاضر نيست تمام وقت خود را صرف كار ساده پرسود بكند . مرحوم قمى كتاب مفاتيح را در چند ماه و سفينة البحار را در 25 سال تأليف كرد .
سفينة البحار تقريباً صد برابر مفاتيح است و سود آن يك صدم مفاتيح ( اگر مؤلف مىخواست حق التأليف بگيرد ) ، ولى مؤلف هرگز حاضر نيست وقت خود را صرف كارهايى نظير مفاتيح بكند . خود نويسنده اين اوراق ، با صرف وقت كم در داستان راستان سود بهترى مىبرد از صرف وقت زياد در تدريس اسفار يا تأليف اصول فلسفه و غيره ، ولى هرگز حاضر نيست عقربه فعاليت خود را متوجه سود اقتصادى به تنهايى بكند .
يكى از ايرادهاى مهم بر اصل « ارزش كار » اين است كه به فعاليتهاى بشرى بيش از حد جنبه مادى و سودجويى ( سود اقتصادى ) داده شده است . مثل اين است كه همه كارها از نوع عملگى دانسته شده است و حال آنكه در همان عملگى نيز سرعملگى مزد بيشتر دارد ، نه به واسطه صرف انرژى بيشتر ، بلكه به واسطه زبر و زرنگى بيشتر سرعمله .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 488
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٨٨