مىتواند بگويد كه چون من مثلًا صدتومان بيشتر مقروض نبودم و صد و ده تومان از من گرفتهاند و تو باعث اين كار شدى ، پس ده تومانش را خودت بايد بپردازى ؟
مىگويند : نه ، آن طلبكار مسؤول اين عمل نيست . البته اگر آن ظالم به ناحق گرفته باشد بايد خودش بپردازد و كسى كه شكايت كرده نبايد چيزى بدهد . موارد اين مسئله خيلى فرق مىكند ولى در همهء موارد اين حكم يكسان است . مثلًا فرق است بين اينكه ما دستگاهى را كه اين پول را مىگيرد شرعى بدانيم يا نه . اگر فرضاً خود دستگاه فى حد ذاته شرعى باشد آيا مأمور اين پول را بهطور شرعى گرفته يا بهطور غيرقانونى از طرف خودش اخّاذى كرده ؟ يا شايد فرد شاكى اجبار به شكايت داشته و راهش منحصر به فرد بوده است . مثلًا انسان سندى دارد و از كسى طلبكار است .
در ضمن تا به اجرا نگذارد طرف مال را نمىدهد . يا به عكس ، فرد شاكى اجبار هم نداشته است . چون در همهء اين موارد ، اين شخص ضامن نيست پس تفصيلش هم فرق نمىكند . به هر حال مسئله اين است كه اگر كسى به ظالمى شكايت كند و آن ظالم مالى را به غير حق بگيرد ، آن شكايت كننده ضامن اين مال نيست . فقط اگر آن ظالم به ظلم گرفته باشد ، خود او ضامن است . اين در مواردى است كه انسان ضررى را بر غير تسبيب كند و واسطه هم انسان باشد كه مواردش ذكر شد .
اگر واسطه انسان نباشد
اما اگر واسطه انسان نباشد مسائل ديگرى مطرح مىشود . مىگويند اگر كسى چاهى را در معبر بكَند و بعد انسان يا حيوان يا ماشينى در آن بيفتد و خسارتى به آن وارد شود ، ضامن است براى اينكه معبر بهطور عادى نبايد مثلًا گودال داشته باشد .
مردم همينطور به خيال اينكه خيابان صاف است دارند مىروند ، يك دفعه مواجه مىشوند با گودالى كه شخصى در آنجا كنده . آنوقت ماشين مىافتد و خسارت مىبيند . اينجا كسى كه اين كار را كرده ضامن است . اگر كسى در معبرى يك شىء لغزندهاى مثل پوست خربزه بيندازد و بعد كسى هنگام عبور از آنجا بيفتد و ديهاى بر او وارد شود يا مالى كه همراه داشته از بين برود ، آن كسى كه پوست خربزه را انداخته ضامن است زيرا او سبب شده است . يا حتى اگر كسى شيئى را بهطور غير عادى در معبرى قرار دهد و فردى كه بر حيوانى سوار است بيايد و حيوان با ديدن آن شىء كه غير عادى است رم كند و در نتيجه خسارتى بر آن فرد يا بر آن حيوان