و آنجا كه مىگويند ربا مبادلهء دو كالاى همجنس و مشابه است ، در پاورقى مىگويند : .
از اين تعريف به خوبى پيداست كه خريد و فروش كالاهاى مختلف به صورت نسيه و اقساطى كه طبعاً خريدار مبلغى بيش از قيمت نقدى بايد بپردازد ، به عكس آنچه كه بسيارى تصور مىكنند ربا محسوب نمىشود ، زيرا ربا مبادلهء مثلين است ولى خريد و فروش نسيه مبادلهء پول و كالاست و وقتى كه فروشنده تمامى كالا را در اختيار خريدار قرار مىدهد بدون اينكه تمامى قيمت را دريافت كرده باشد « 1 » طبعاً در مقابل اين امتياز چيزى بابت كرايهء آن قسمت از كالا كه پولش پرداخت نشده طلبكار است كه به نحوى بين طرفين مىتواند توافق شود ، حتى اگر به صورت درصد معينى از قيمت كالا باشد كه شباهت به نرخ بهره دارد . در توجيه اين مسئله مىتوان گفت كه كالا يك بار بهطور قطعى فروخته مىشود كه در دست خريدار يا مصرف مىشود و يا به تدريج مستهلك خواهد شد و فروش مجدد آن مستلزم توليد مجدد است ، در حالى كه پول معينى در دست رباخوار دائماً گردش ربوى دارد . .
ايشان فرض خاصى كردهاند و آن اينكه اگر كسى جنسى را نسيه بخرد به طورى كه مثلًا نصف آن را نقد بخرد و نصف ديگر را نسيه ، در اين صورت خريدار تمام پول را به فروشنده نداده و در واقع نصف كالا را مالك شده ولو اينكه به حسب صورت تمام كالا را مالك شده است . در واقع معامله آن وقت صورت مىگيرد كه او پول آن نصف ديگر كالا را كه در نزد وى باقى مىماند بپردازد . پس آن اضافه قيمتى كه مىدهد ، كرايهء آن مقدار از كالاست كه پولش را نداده و در واقع كأنّه هنوز بهطور قطعى فروخته نشده است .
اگر اين توجيه را بپذيريم بايد اينطور بگوييم كه در معاملهء نسيه در جايى كه هيچ پول داده نشده ، در واقع اساساً كالا فروخته نشده . آنگاه فروختن واقعى
هامش
( 1 ) استاد : ممكن است چيزى دريافت نكرده باشد .