فرق داشته باشد و در نتيجه تصرف در امانت به شمار آيد . اسكناسها همه از نظر اعتبار ، يكى هستند . بنابراين اگر در پول به امانت داده شده تصرف شود ، تبديل به قرض نخواهد شد چون آن تصرف ، تصرف در امانت نيست .
به همين جهت اكثر مراجع تقليد در بهرهء پس انداز ايراد نمىكنند . در بهرهء سپردهء ثابت يا غير ثابت ترديدهايى كردهاند ولى در پس انداز كه حالت رقيقترى از سپرده است اشكال نكردهاند .
جواب : در مسئله پس انداز ، من در ضمن عرايضم عرض كردم كه اين را همه مىگويند كه يك وقت هست شكل قضيه شكل يك تعهد طرفينى است يعنى يك قرارداد است ، يك معامله است . قرض دهنده و قرض گيرنده در واقع بهطور ضمنى [ قرار مىگذارند ] يا برگى را پر مىكنند كه اين شخص پس انداز مىكند يا سپرده مىگذارد كه بعد از يك سال فلان مقدار سود بگيرد . اگر شكل يك تعهد را داشته باشد كه قهراً قانوناً و عرفاً قرض دهنده حق دارد سود را مطالبه كند ، اين همان ربا است . و يك وقت هست شكل تعهد ندارد و همانطور كه خودتان گفتيد تعهد يك طرفى است نه دو طرفى . مىتواند بدهد ، مىتواند ندهد ؛ مىتواند كم كند ، مىتواند اضافه كند . اين قطعاً ربا نيست و در واقع شكل يك جايزه و احسان را دارد . اصلًا به طور كلى مستحب است كه اگر كسى به شما قرض داد ، هنگام پرداخت قرض او مبلغى هم اضافه بدهيد . اما اين غير از اين است كه از اول آن طرف مطالبه مىكند و كرايهء پولش را مىخواهد . وقتى او كرايهء پول مطالبه مىكند و شما هم مبلغى به عنوان كرايهء پول مىدهيد و از اول هم قرار بر اين بوده ، اشكال دارد . بنابراين آنچه ما عرض كرديم ، منافات نداشت با آنچه كه شما گفتيد .
و اما مسئله دومتان كه مسئله امانت بود . شما مىگوييد اصلًا امانت دادن پول با امانت دادن هر چيز ديگر مثلًا فرش فرق دارد . از نظر امانت بودن فرق نمىكند ، از نظر تصرف در امانت فرق مىكند . برخى امور ، به قول فقها رقبات در افراد آنها متفاوت است . اصلًا هر فردش يك حكم دارد . مثلًا دوتا اسب را نمىشود پيدا كرد كه هيچ با همديگر تفاوت نداشته باشند . و گاهى نظرها مختلف است ؛ براى يك شخص ، يك اسب بهتر است و براى شخص ديگر اسب ديگر . ( البته اجناسى مثل فرش ، افرادش خيلى به همديگر نزديك شدهاند . ) در اين گونه جنسها نظر روى عين است ، روى فرد و شخص است .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 281
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٨١