وجود ندارد تا بگوييم آيا اين آيات را بايد بگيريم يا آن آيات را ، بلكه اگر ما باشيم و يك مطلق و يك مقيد ، بايستى آن مقيد را قرينهء توضيحى براى آن مطلق بگيريم .
بنابراين طبق اين بيان ، ما بايد مفهوم جهاد را همان بدانيم كه آيات مقيد بيان كرده است ، يعنى آيات قرآن جهاد را بدون قيد و شرط واجب نمىداند ، در يك شرايط خاصى واجب مىداند . اين مقدار را به يك بيان ديگر قبلًا عرض كرده بوديم .
آيا آيات جهاد ناسخ و منسوخند ؟
بعضى از مفسرين آمدهاند مسئله ناسخ و منسوخ را در اينجا طرح كردهاند ، يعنى گفتهاند كه در بسيارى از آيات قرآن همانطور كه شما مىگوييد جنگيدن با كافران را مشروط كرده است ولى در بعضى از آيات ديگر آمده همه آن دستورات را يك جا نسخ كرده است . بنابراين در اينجا صحبت از ناسخ و منسوخ است . آيات اول برائت كه فرمان جهاد را بهطور كلى مىدهد و از مشركين تبرّى مىجويد و يك مهلت براى مشركين مقرر مىكند و مىگويد بعد از آن مهلت ديگر اينها حق ندارند باقى بمانند ، بكشيد اينها را ، در حصارشان قرار بدهيد و در كمينشان بنشينيد ، اين آيات كه سال نهم هجرى هم آمده است ، تمام دستورهاى گذشته را يك جا نسخ كرده است .
آيا اين حرف درستى است ؟ .
اين حرف حرف نادرستى است ، به چه دليل ؟ به دو دليل . يك دليل اين است كه ما در جايى مىتوانيم يك آيهاى را ناسخ آيهاى ديگر بدانيم كه درست بر ضد آن باشد . مثلًا اگر فرض كنيد كه يك آيه بيايد بگويد كه اصلًا با مشركين نجنگيد ، آنگاه يك آيه ديگرى بيايد اجازه بدهد كه بعد از اين بجنگيد ، اين معنايش اين است كه آن دستورى كه ما قبلًا دادهايم آن دستور را لغو كرديم و يك دستور ثانوى به جاى آن آورديم . معنى ناسخ و منسوخ اين است كه دستور اول لغو بشود و يك دستور ثانوى به جاى آن بيايد . پس دستور دوم بايد جورى باشد كه صد درصد بر ضد دستور اول باشد كه بشود اين دومى را لغو آن تلقى كرد . اما اگر دومى و اولى مجموعشان با يكديگر قابل جمع باشند يعنى يكىشان توضيح دهنده ديگرى باشد اينجا كه ناسخ و منسوخ ندارد كه بگوييم يكى براى لغو ديگرى آمده است .
آيات سوره برائت جورى نيست كه بگوييم لغو آياتى است كه قبلًا آمده و جهاد را مشروط كرده است ، چرا ؟ چون همين سوره برائت هم وقتى كه ما تمام آن آيات را