بشماريم ؟ البته بايد مقدس بشماريم چون دفاع از حقوق انسانهاست .
دفاع از آزادى ، امروز هم مقدس است
در مسئله آزادى ، شما مىبينيد امروز همانهايى هم كه با آزادى مبارزه مىكنند ، براى اينكه عمل خودشان را موجه جلوه بدهند مىگويند ما از آزادى دفاع مىكنيم ، چون مىدانند كه دفاع از آزادى مفهوم مقدسى است . اگر جنگيدن واقعاً براى دفاع از آزادى باشد به حق است ، لهذا مىآيند نام تجاوز خودشان را « دفاع از آزادى » مىگذارند . اين ، اذعان به اين مطلب است كه حقوق انسانيت هم قابل دفاع است ، جنگ براى حقوق انسانيت مشروع و مفيد است .
آيا توحيد ، حق شخصى است يا حق عمومى ؟
يك مسئله در اينجا بايد مورد توجه قرار گيرد و آن اينكه آيا توحيد ، اصل لاالهَ الَّا اللَّه جزء حقوق انسانيت است يا جزء حقوق انسانيت نيست ؟ ممكن است كسى اينجور نظر بدهد و بگويد توحيد جزء حقوق انسانيت نيست ، جزء مسائل شخصى افراد و يا حداكثر جزء مسائل قومى ملتهاست ؛ يعنى بنده ممكن است موحد باشم ، اختيار دارم ، مىخواهم موحد باشم يا مشرك ، و وقتى موحد شدم كسى حق ندارد مزاحم من بشود چون حق شخصى من است . ولى اگر آن ديگرى مشرك شد باز هم حق شخصى خودش است . يك واحد ملى در قوانين خودشان سه حالت دارند : يك وقت مىآيند توحيد را به عنوان يك امر رسمى انتخاب مىكنند و غير موحد را نمىپذيرند ، يك وقت شرك را مذهب رسمى قرار مىدهند و يك وقت هم آزادى مىدهند ، هركسى هرجور بود ميل خودش . اگر توحيد جزء قوانين ملى يك ملت قرار گرفت جزء حقوق آن ملت است ، اگر نبود نه . اين يك جور نظر است .
ولى يك نظر ديگر اين است كه توحيد هم مثل آزادى جزء حقوق انسانى است .
ما در مورد آزادى عقيده گفتيم كه معنى حق آزادى اين نيست كه آزادى يك فرد از طرف ديگرى مورد تهديد قرار نگيرد بلكه ممكن است از طرف خودش مورد تهديد قرار گيرد . پس اگر مردمى براى توحيد و براى مبارزه با شرك بجنگند جنگشان جنبه دفاعى دارد نه جنبه استخدامى و استعمارى و استثمارى و تجاوز .
حالا درست توجه كرديد اينكه مىگوييم نزاع صغروى است چه معنايى دارد ؟