تبديل مىشود به جنبه ملى و گسترش پيدا مىكند و انسان تنها از خودش دفاع نمىكند ، از ديگران هم كه همان افراد ملت خودش باشد دفاع مىكند ، اگر از حدود ملى به حدود انسانى برسد از آن هم يك درجه مقدستر است .
نزاع ، صغروى است نه كبروى
اين است معناى جملهاى كه عرض كردم نزاع در باب جهاد ، به اصطلاح طلاب نزاع كبروى نيست نزاع صغروى است ؛ يعنى نزاع در اين نيست كه آيا جهاد به عنوان دفاع مشروع است يا اگر دفاع هم نبود مشروع است . در اين كبراى كلى هيچ كس ترديد ندارد كه جهاد فقط و فقط به عنوان دفاع مشروع است ولى بحث در مصداق دفاع است ، بحث در صغراى اين مطلب است كه مصداق دفاع آيا فقط دفاع از شخص خود ، حداكثر از ملت خود است يا دفاع از انسانيت هم دفاع است ؟
امر به معروف مصداق دفاع از حقوق انسانى است
عدهاى مىگويند و درست هم مىگويند كه دفاع از انسانيت هم دفاع است ، و لهذا كسانى كه به عنوان امر به معروف و نهى از منكر قيام مىكنند قيامشان مقدس است . ممكن است كسى از نظر شخص خودش مورد تجاوز قرار نگيرد ، خيلى هم محترم و معنون باشد و همهء وسايل هم برايش فراهم باشد ، از نظر ملت هم يعنى حقوق مادى ملت مورد تجاوز قرار نگرفته باشد ولى از نظر ايدههاى انسانى حقى مورد تجاوز قرار گرفته باشد ، يعنى در جامعهاى كه زندگى مىكند حقوق مادى آن مردم و حقوق شخصى مادى خودش مورد تجاوز نيست ، اما يك امرى كه به بشريت يعنى به مصلحت بشريت تعلق دارد مورد تجاوز است ، يعنى آنجا كه خوبيها و بديها دو دسته مىشوند و دسته خوبيها بايد در اجتماع برقرار بشود و دسته بديها بايد از اجتماع برود ، حال در اين شرايط اينچنين شخصى اگر ديد كه معروفها به جاى منكرها نشستهاند و منكرها به جاى معروفها نشستهاند و به عنوان امر به معروف و نهى از منكر قيام كرد ، از چه دارد دفاع مىكند ؟ از حق شخص خودش ؟ نه .
از حق اجتماع به معناى حق مادى ملت خودش ؟ باز هم نه ، به حق مادى مربوط نيست . از يك حق معنوى كه به هيچ قوم و ملتى اختصاص ندارد دفاع مىكند . آن حق معنوى به انسانها تعلق دارد . آيا ما اين جهاد را بايد محكوم كنيم يا بايد مقدس