زبان خود تربيت كند ، با عمل و روش اخلاقى خوب و اخلاق صحيح ، خود را تربيت كند . آن كس كه خودش را تعليم و تلقين مىكند و خودش را تربيت و تأديب مىكند ، براى احترام و تكريم شايستهتر است از آنكه معلم و مربى ديگران است .
انتظار بيش از حد از زبان و گوش
اين خود يك غفلت عظيم و اشتباه بزرگى است امروز در اجتماع ما كه براى گفتن و نوشتن و خطابه و مقاله ، و خلاصه براى زبان و مظاهر زبان بيش از اندازه ارزش قائليم و بيش از اندازه انتظار داريم . در حقيقت از زبان اعجاز مىخواهيم .
بالضروره ، گفتن و نوشتن خصوصاً اگر همان طورى باشد كه قرآن فرموده ، حكمت و موعظهء حسنه باشد ، حقايق را روشن كند ، تنها به صورت پندهاى تحكم آميز و آمرانه نباشد ، شرط لازمى است ولى به اصطلاح شرط كافى و يا علت تامّه نيست . و چون از زبان بيش از اندازه انتظار داريم و از گوش مردم هم بيش از اندازه انتظار داريم و مىخواهيم تنها با زبان و گوش همه كارها را انجام دهيم و انجام نمىشود ، ناراحت مىشويم و ناله و فغان مىكنيم و مىگوييم :
گوش اگر گوش تو و ناله اگر ناله من * آنچه البته به جايى نرسد فرياد است
اين شعر براى ما در همه زمانها صادق بوده و هست . فكر نمىكنيم كه ما اشتباه مىكنيم ، ما بيش از اندازه از اين گوش و زبان بيچاره انتظار داريم ، گاهى هم - بلكه بيشتر اوقات - بايد از راه عمل و چشم استفاده كنيم ، ما با دست خود و عمل خود خوب رفتار كنيم تا آنها با چشم خودشان ببينند ؛ يك مقدارى هم به اين گوش و زبان بيچاره استراحت بدهيم .
عمل جمعى و گروهى
مطلب ديگر اينكه گذشته از اينكه ما در اجراى امر به معروف و نهى از منكر بايد عمل را دخالت دهيم ، به اين نكته توجه داشته باشيم كه عمل هم اگر فردى باشد چندان مفيد فايدهاى نيست خصوصاً در دنياى امروز . اين هم خود يك مشكلى است در زندگى اجتماعى ما كه آنهايى هم كه اهل عمل مىباشند توجهى به عمل اجتماعى ندارند و به اصطلاح « تك رو » مىباشند . از عمل فردى كارى ساخته