هم مىخواهيم با زبان و موعظه و يا ملامت و طعنه علاج كنيم و البته با اين وسائل چاره پذير نيست . اگر روزى توفيق پيدا كنيم كه عملًا در فكر چاره جويى بيفتيم و منطق را در امر به معروف و نهى از منكر دخالت دهيم همه اين مشكلات به خوبى و آسانى حل مىشود .
اگر مىخواهيد بدانيد كه در متن دستورات اسلامى به دخالت دادن منطق در امر به معروف و نهى از منكر توجه شده ، به اين نكته توجه كنيد : فقها عموماً به استناد اخبار و احاديث گفتهاند كه يكى از شرايط امر به معروف و نهى از منكر احتمال تأثير است .
احتمال اثر يعنى احتمال نتيجه دادن . هر حكمى مصلحتى دارد : نماز مصلحتى دارد ، روزه مصلحتى دارد ، وضو مصلحتى ، امر به معروف و نهى از منكر هم مصلحتى دارد . مصلحت اين كار اين است كه طرف به سخن يا عمل ما ترتيب اثر بدهد . پس معناى احتمال تأثير اين است كه احتمال بدهى مصلحت تشريع اين حكم بر سخن يا عمل تو مترتب بشود .
حال از شما سؤال مىكنم كه چرا در مورد نماز نگفتهاند اگر احتمال مىدهى اين نماز در تو اثر داشته باشد و آن مصلحتى كه در نماز هست مترتب مىشود بخوان ، و اگر احتمال نمىدهى نخوان ؟ و همچنين درباره وضو و روزه و حج و غيره .
براى اينكه آنها تعبدى محض مىباشند . ما نمىتوانيم عقل خودمان را در كيفيت آنها و در اينكه بايد بكنيم يا نبايد بكنيم و چه جور بكنيم دخالت بدهيم . ولى امر به معروف و نهى از منكر از كارهايى است كه ساختمان و كيفيت ترتيب آن و اينكه در كجا مفيد است و به چه شكل مفيد است و مؤثر است و بهتر ثمر مىدهد و بار مىدهد و نتيجه مىدهد ، همه را شارع در اختيار عقل ما و فكر ما و منطق ما گذاشته است .
عرض كردم صاحب جواهر هم مىگويد : در همه موارد يگانه چيزى را كه بايد در نظر گرفت اين است كه به چه نحو و به چه شكل و با چه كيفيت و چه وسيله به هدف و مقصود نزديك مىشويم .
اگر اين مطلب را خوب بفهميم طرز فكر ما در فهم اخبار و احاديث امر به معروف و نهى از منكر عوض مىشود و بسيارى از تعارضهايى كه خيال مىكنيم بين ادلّه اين اصل در بعضى خصوصيات وجود دارد مرتفع مىشود . فعلًا نمىتوانم بيش از اين در اطراف اين مطلب صحبت بكنم زيرا وقت گذشته است .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 207
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٢٠٧