أَلَّا تَعْدِلُوا .
.
از اخفاء و عدم اعتراف به فضيلت دشمن براى ما فضيلتى درست نمىشود ، برعكس [ ذكر فضيلت آنها ] موجب تنبّه و غيرت مسلمانان مىشود .
* * * . صفحهء 474 .
ولى در مورد كلمهء « غضّ » مىگويند « غضّ بصر » و يا « غضّ نظر » و يا « غضّ طرف » . غضّ به معناى كاهش دادن است و غضّ بصر يعنى كاهش دادن نگاه . در قرآن كريم سورهء لقمان آيهء 19 از زبان لقمان به فرزندش مىگويد : «
وَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ
» يعنى صداى خودت را كاهش بده ، ملايم كن ، فرياد نكن . در آيهء 3 از سورهء حُجُرات مىفرمايد : «
إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْواتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوى
» يعنى آنان كه صداى خود را ( هنگام سخن گفتن ) در حضور رسول خدا ملايم مىكنند ، يعنى فرياد برنمى آورند ، آنان كسانى هستند كه خداوند دلهايشان را براى تقوا آزمايش كرده است .
عبارت كتاب در اين بحث خالى از ابهام نيست ، زيرا گاهى بصر راى به معنى نگاه و گاهى به معناى ديده گرفته است . نگاه ، عمل چشم است و ديده خود چشم است به اعتبار عملى كه دارد . تحقيق اين است كه بصر به معناى ديده است و ممكن است مجازاً بر نگاه اطلاق شود .
پس اگر ابصار راى در آيه به معناى ديدگان بگيريم غضّ به معناى فروخوابانيدن و نيم بسته كردن است ، و اگر به معناى نگاهها بگيريم غضّ به معناى كاهش دادن است . حاصل آنكه يا در لغت « بصر » بايد تصرف كرد و يا در لغت « غضّ » . اين در صورتى است كه « مِن » را براى تبعيض يا زائده بگيريم ، ولى اگر « مِن » را براى ابتدا بگيريم تصرف در هيچ يك از دو لغت لازم نمىآيد و متعلَّق غضّ محذوف خواهد بود ؛ يعنى يَغُضُّوا النَّظَرَ ( اىْ يَنْقُصوهُ ) مُبْتَدَءً مِنْ ابْصارِهِمْ . .
پاسخ نتيجه به هر حال يكى است ؛ ولى مقصود متن اين است كه نسبت غضّ - كه كاهش است - به ديده از آن جهت داده شده كه منظور كاهش عمل اين عضو است ، و اين لفظ به اين عضو به اعتبار عمل خاصش اطلاق مىشود ، بر خلاف لفظ عين .
* * *