پنداشت كه بين اين دو مسأله ملازمه است . همچنانكه از لحاظ فقهى مسلّم است كه بر مرد واجب نيست سر خود را بپوشاند ولى اين دليل نمىشود كه بر زن هم نگاه كردن به سر و بدن مرد جايز باشد .
بلى ، اگر در مسألهء نظر قائل به جواز شويم در مسألهء پوشش هم بايد قائل به عدم وجوب شويم ، زيرا بسيار مستبعد است كه نظر مرد بر وجه و كفّين زن جايز باشد ولى كشف وجه و كفّين بر زن حرام باشد . بعداً نقل خواهيم كرد كه در ميان ارباب فتوا در قديم كسى را نمىتوان يافت كه قائل به وجوب پوشيدن وجه و كفّين باشد ولى هستند كسانى كه نظر را حرام مىدانند .
3 . در مسألهء جواز نظر ترديدى نيست كه اگر نظر از روى « تلذّذ » يا « ريبه » باشد حرام است .
« تلذذ » يعنى لذت بردن ، و نگاه از روى تلذذ يعنى نگاه به قصد لذت بردن باشد ؛ و اما « ريبه » يعنى نظر به خاطر تلذذ و چشم چرانى نيست ولى خصوصيت ناظر و منظورٌاليه مجموعاً طورى است كه خطرناك است و خوف هست كه لغزشى به دنبال نگاه كردن به وجود آيد .
اين دو نوع نظر مطلقاً حرام است حتى در مورد محارم . تنها موردى كه استثنا شده نظرى است كه مقدمهء خواستگارى است كه در اين مورد اگر تلذذ هم باشد - كه معمولًا هم هست - جايز است . البته شرطش اين است كه واقعاً هدف شخص ازدواج باشد يعنى مرد جداً به خاطر ازدواج بخواهد زن را ببيند و از لحاظ ساير خصوصيات مورد نظر زن را پسنديده باشد نه آنكه براى چشم چرانى قصد ازدواج را بهانه قرار دهد .
قانون الهى مانند قانونهاى بشرى نيست كه بتوان با صورتسازى خيال خود را راحت كرد . در اينجا وجدان انسان حاكم است و خداى متعال كه هيچ چيز بر او پوشيده نيست محاسب . عليهذا بايد گفت درحقيقت استثنائى در كار نيست ، زيرا آنچه قطعاً حرام است نگاه به قصد تلذذ است و آنچه مانعى ندارد اين است كه نگاه به قصد تلذذ نباشد ولى تلذذ قهراً پيدا شود .
فقها تصريح كردهاند كه جايز نيست كسى به زنها نگاه كند تا در بين آنها يكى را انتخاب كند . آنچه جايز است ، در مورد يك زن خاص است كه به او معرفى شده است و دربارهاش مىانديشد ، از ساير جهات ترديدى ندارد ، فقط از نظر چهره و اندام ترديد دارد ، مىخواهد ببيند آيا مىپسندد يا نه ؟ برخى ديگر از فقها به صورت احتياط مطلب را بيان كردهاند .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 508
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٠٨