ازدواج ) ، آنچنان حدى از فكر و عقل را داشته باشد كه مصالح خود را در انتخاب همسر و در ادارهء زندگى خانوادگى درك كند . به عبارت ديگر ارزشهاى لازم را در باب ازدواج درك كند كه در زندگى خانوادگى چه چيزهايى لازم است و چه چيزهايى لازم نيست ، چه چيزهايى مهم است و چه چيزهايى مهم نيست ، چه چيزهايى در درجهء اول اهميت است و چه چيزهايى در درجهء دوم و سوم ؛ و به عبارت ديگر سود و زيان و عوامل سود و زيان خود را تشخيص دهد . تنها رشد جسمى و جنسى براى ازدواج كه تشكيل يك واحد اجتماعى است كافى نيست .
رشد اقتصادى يعنى اينكه انسان به حدى برسد كه مصالح خود را و عوامل لازم را از لحاظ حفظ و نگهدارى و بلكه تكثير و توسعهء ثروت درك كند ، اگر نه هنوز رشيد نيست ، و اگر از سنين رشد بگذرد و واجد رشد نباشد ، « سفيه » ناميده مىشود ، اما اگر هنوز به آن نرسيده است و كودك است ، ممكن است رشيد نباشد ، ولى البته سفيه خوانده نمىشود .
وَ ابْتَلُوا الْيَتامى حَتَّى إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوالَهُمْ
« 1 » .
پس رشيد ، در هر ناحيهاى ، كسى است كه سود و زيان را در آن موضوع درك مىكند و هم ارزش موضوعات مربوط را درك مىكند . تا ارزشها درك نشود ، قدرت بر حفظ و نگهدارى و انجام وظيفه در كار نيست . رشيد در ازدواج ، پسر يا دخترى است كه ارزشهاى لازم در تشكيل خانواده را درك كند . پسرى كه فقط به خاطر ژست قشنگ فلان دختر يا به خاطر لبهاى دالبُرى او مىخواهد ازدواج كند ، يا از راه رفتنش خوشش آمده و امثال اينها ، رشيد نيست ؛ اين را نمىفهمد كه عوامل لازم در سعادتمندانه بودن ازدواج صدها چيز است كه لبهاى دالبرى به حساب نمىآيد ؛ ارزشهاى عوامل را درك نكرده است . و همچنين كسى كه ارزشهاى مربوط به ثروت را درك نمىكند ، راه معامله را نمىداند ، افراد خادم و خائن را تشخيص نمىدهد ، نمىداند چه كسى را بايد به خود نزديك كند و از چه كسى بايد دورى گزيند ؛ اينچنين فردى رشيد نيست .
اما رشد اجتماعى : بهتر اين است كه بجاى رشد اجتماعى كه صفت فرد است ، رشد
هامش
( 1 ) . نساء / 6 . [ و كودكان يتيم را بيازماييد تا وقتى به سن بلوغ رسند . پس اگر در آنان رشد ( عقلى ) يافتيد اموالشان را در اختيارشان قرار دهيد . ]