گفتن حرام است ، دروغ شنيدن ، دروغ مصرف كردن هم حرام است . در قرآن كريم يك جا مىفرمايد :
« وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ »
« 1 » و هم مىفرمايد :
« وَ الَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً »
« 2 » .
در تفسير كشّاف ذيل آيهء اول ، « قول زور » را قول باطل و كذب معنى مىكند ، مىگويد : « وَ جُمِعَ الشِّرْكُ وَ قَوْلُ الزُّورِ فى قِرانٍ واحدٍ وَ ذلِكَ انَّ الشِّرْكَ مِنْ بابِ الزُّورِ لِأَنَّ الْمُشْرِكَ زاعِمٌ انَّ الْوَثَنَ تَحِقُّ لَهُ الْعِبادَةُ ، فَكَأَنَّهُ قالَ : فَاجْتَنِبوا عِبادَةَ الْاوْثانِ الَّتى هِىَ رَأْسُ الزُّورِ » تا آنجا كه مىگويد : « الزُّورُ مِنَ الزَّوَرِ وَ الْازْوِرارِ وَ هُوَ الْانْحِرافُ » « 3 » .
در تفسير آيهء دوم مىگويد :
« يَحْتَمِلُ انَّهُمْ يَنْفِرونَ عَنْ مَجالِسِ الْكَذّابينَ وَ مَجالِسِ الْخَطّائينَ فَلا يَحْضُرونَها وَ لا يَقْرَبونَها تَنَزُّهاً عَنْ مُخالَطَةِ الشَّرِّ وَ أَهْلِهِ ، وَ صيانَةً لِدينِهِمْ عَمّا يَثْلِمُهُ ، لِأَنَّ مشاهدَ « 4 » الْباطِلِ شركه « 5 » فيهِ . وَ لِذلِكَ قيلَ فِى النَّظّارَةِ الى كُلِّ ما لَمْ تُسَوِّغُهُ الشَّريعَةُ : هُمْ شُرَكاءُ فاعِليهِ فِى الْاثْمِ ؛ لِأَنَّ حُضورَهُمْ وَ نَظَرَهُمْ دَليلُ الرِّضا بِهِ وَ سَبَبُ وُجودِهِ ، لِأَنَّ الَّذى سَلَّطَ « 6 » عَلى فِعْلِهِ هُوَ اسْتِحْسانُ النَّظَّارَةِ وَ رَغْبَتُهُمْ فِى النَّظَرِ إلَيْهِ . وَ فى مواعِظِ عيسى عليه السلام : إيّاكُمْ وَ مُجالَسَةَ الْخَطّائينَ . » « 7 »
هامش
( 1 ) . حج / 30 .
( 2 ) . فرقان / 72 . [ و آنان كه در مجالس باطل شركت نكنند و چون به كار لغوى گذر كنند با كرامت عبور نمايند . ]
( 3 ) . [ و شرك و قول زور در يك رديف گرد آمدهاند چرا كه شرك ، خود از باب زور است ، زيرا مشرك چنين پندارد كه بُت شايستهء پرستش است . و گويا در اين آيه فرموده : از پرستش بتها كه رأس همهء زورهاست بپرهيزيد . . . و زور از زَوَر و ازوِرار گرفته شده كه به معنى انحراف است . ]
( 4 ) كذا
( 5 ) كذا
( 6 ) . كذا .
( 7 ) . [ ممكن است معنى آيه اين باشد كه آنان از مجالس دروغگويان و خطاكاران دورى مىكنند و در آنها شركت نكرده و بدان نزديك نمىشوند تا از آميختن با بدى و بدان منزّه باشند و دينشان را از رخنه محفوظ دارند ، زيرا حضور در باطل به منزلهء شركت در آن است ، و به همين دليل به كسانى كه به آنچه شريعت جايز ندانسته مىنگرند ، گويند : اينان با كنندههاى همان كارها در گناه شريكند ، زيرا حضور و نظرشان در آنجا دليل رضايت دادن به آن كار و سبب وجود آن است ، زيرا آنچه انگيزهء عمل فاعل آن مىشود همان تشويق بينندگان و رغبتشان در ديدن اوست . و در پندهاى عيسى عليه السلام آمده : از همنشينى با خطاكاران بپرهيزيد . ]