اما تقصير عوام و وظيفهء آنها
اولًا يك اصل كلى كه حاجى نورى در لؤلؤ و مرجان ذكر كردهاند ذكر كنم و آن اينكه : چيزى كه گفتنش حرام است ، ( عموماً يا غالباً ) استماع و شنيدنش نيز حرام است ؛ مثل غيبت ، تهمت ، سبّ و دشنام به مؤمن يا اولياء حق ، آوازخوانى به باطل ، و استهزاء . پس اگر دروغ گفتن در روضه و ذكر مصيبت حرام است ، شنيدن و استماع آن هم حرام است .
ثانياً خداوند در قرآن مىفرمايد :
وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ
( حج / 30 ) .
وَ الَّذِينَ لا يَشْهَدُونَ الزُّورَ
( فرقان / 72 ) .
سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ ، سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ
( مائده / 41 ) .
سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ
( مائده / 42 ) .
وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ .
( النساء / 140 ) .
به طور كلى عامه مصرف كنندهء اين كالا هستند . اينها اگر اين كالاها را كه غالباً خودشان مىدانند كالاى تقلبى است مصرف نكنند ، عرضهكننده ، آن را عرضه نمىكند .
عيب قضيه اين است كه عامه حتى مشوق هم هستند .
مردم عوام به جاى اينكه به مبارزهء تحريفات برخيزند ، از آنها حمايت مىكنند ، مثلًا مىگويند : چه مانعى دارد كه عروسى قاسم هم راست باشد ؟ مىگوييم : اولًا كه هيچ عقلى قبول نمىكند ، و ثانياً اينچنين چيزى در يك مدرك معتبر يا نيمه معتبر قديم كه مدارك اصلى هستند نقل شود ، آن وقت بحث بشود كه آيا مانعى دارد يا مانعى ندارد .
فرض اين است كه در هيچ جا نقل نشده است .
اگر كسى بگويد : صبح عاشورا اصحاب و اهل بيت اول يك ساعت جفتك چهاركش بازى كردند چه مانعى دارد ؟ ولى آيا چنين كارى كردهاند يا خير ؟ .
[
رشد اجتماع
] . اينجا بايد بحثى دربارهء رشد اجتماعى بكنيم ، بلكه بهتر است دربارهء رشد اجتماع بحث شود نه رشد اجتماعى . رشد اجتماع نظير رشد فرد است . رشد چيست ؟ رشد يعنى اينكه انسان در يك ناحيه از نواحى زندگى مثلًا در امر ازدواج ( رشد معتبر در