ز . روح حماسى كه چنان خطبهاى انشاء كرد .
دو چيزى كه چشم امام را روشن داشت :
الف . خاندان .
ب . ياران . هاهُنا مُناخُ رُكّابٍ وَ مَصارِعُ عُشّاقٍ « 1 » . اصحاب و خاندان نشان دادند كه عاشقانه عمل مىكنند .
پس بىنظيرى و آموزندگى آن ، علت اصلى و فلسفهء اصلى عزاداريهاست .
34 . اما وظيفهء ما : .
اين وظيفه در دو قسمت بايد بيان شود : وظيفهء علما و وظيفهء عامه و تودهء مردم ؛ و به زبان مردم اين عصر و بلكه براى مردم اين عصر : رسالت علما ( خواص ) و رسالت توده ( عوام ) . معمولًا علما اين انحرافات را به گردن توده و عامّهء مردم مىگذارند و تقصير عوامى و جهالت مردم مىدانند ، و مردم عوام متقابلًا مىگويند تقصير علماست كه نمىگويند ، زيرا : « ماهى از سر گَنده گردد نى ز دُم » .
ولى حقيقت اين است كه در اين جريان ، هم خواص مسئولند و هم عوام ، هم علما مسئولند و هم توده ؛ اين ماهى ، هم از سر گَنده گرديده و هم از دُم ، سر و دم مشتركاً مسئول اين گنديدن هستند .
درحقيقت قبل از آنكه وظيفهء خواص و وظيفهء عوام بيان شود بايد معلوم شود كه تقصير از كى بوده است . چون اينكه وظيفه الآن متوجه كيست يك مطلب است ، و تقصير از كى بوده مطلب ديگر است . چنان كه گفتيم در تقصير هر دو شركت داشتهاند و اين ماهى ، هم از سر گنده گرديده است و هم از دم . و از لحاظ وظيفه نيز بيان خواهيم كرد كه هر دو طبقه مسئولند . نه گناه ، گناه يك طبقه است و نه وظيفهء فعلى وظيفهء يك طبقهء بالخصوص است .
قبل از اينكه بيان وظيفه بشود ، براى درك اهميت اين وظيفه بايد خطرات تحريف بيان شود .
به طور كلى هر چيزى آفتى دارد ، از جماد ، نبات ، حيوان و انسان . مثلًا موريانه آفت كتاب يا چوب است ، كرم خاردار و سِن و ملخ آفت گياه است و بعضى ميكروبها آفت حيوانها يا انسانهاست ، خود دين نيز آفتى دارد . پيغمبر اكرم فرمود : « آفَةُ الدّينِ
هامش
( 1 ) . [ اينجا بارانداز سواران و قتلگاه عاشقان است . ]