معناى « مُقاتِل » سرباز است . شرطه و شرطى كه جمعش شُرَط است : وهم الطّائفة من خيار أعوان الولاة و فى زماننا هم رؤساء الضّابطة ( منجد ) . « عرفاء » جمع عريف است : القيّم بأمر القوم « 1 » . مناكب جمع منكب است به معناى عريف ، و در اينجا رؤساى آنها مراد است .
كراهت أبا عبد اللَّه از شروع به قتال
بعد از آنكه امام حسين عليه السلام و « حُر » به نينوا رسيدند و نامهء عبيد الله رسيد كه : « امّا بعد فجعجع بالحسين حتّى يبلغك كتابى و يقدم عليك رسولى ، فلا تنزله الّا بالعراء فى غير حصن و على غير ماء » « 2 » زهير پيشنهاد كرد كه الآن با اينها بجنگيم . أبا عبد اللَّه فرمود : « انّى أكْرَهُ انْ ابْدَأَهُمْ بِالْقِتالِ » « 3 » . امام حسين يكى از مبادى و اصولش عدم شروع به جنگ بود . ( قصهء على عليه السلام و كشتن كريب بن الصباح و خواندن آيهء
« الشَّهْرُ الْحَرامُ بِالشَّهْرِ الْحَرامِ وَ الْحُرُماتُ قِصاصٌ »
« 4 » - لَوْ لَمْ تَبْدَؤنا ما بَدَأْناكُمْ ) .
مأموريت يافتن عمر سعد
ص 114 : « و كان الديلم قد ثاروا على يزيد بن معاوية و استولوا على دستبى بارض همذان ، فجمعهم عبيد الله بن زياد جيشاً . . . » « 5 »
معلوم مىشود كه فرمان جنگ با « ديلم » را عبيد الله در زمان حكومت بصره ( فقط ) قبل از آمدن به كوفه به عمر سعد داده بود .
هامش
( 1 ) . [ شُرَط گروهى از بهترين ياران زمامداران را گويند ، و در زمان ما همان مأموران امنيتى هستند . و عُرَفاء جمع عَريف است كه سرپرست امور قوم را گويند . ]
( 2 ) . [ كار را بر حسين تنگ گير تا نامهام به دستت برسد و فرستادهام نزد تو آيد ، و از او جدا مشو تا اينكه او را در سرزمين خشك بىپناهگاه و بىآبى فرود آورى . ]
( 3 ) . [ من خوش ندارم كه آغازگر جنگ با آنها باشم . ]
( 4 ) . بقره / 194 .
( 5 ) . [ ديلميان بر يزيد بن معاويه شوريدند و بر سرزمين دستبى در همدان استيلا يافتند . پس عبيد الله بن زياد لشكرى را جمع آورد . . . ]