انَّ لى عَلَيْكُمْ حَقّاً وَ لَكُمْ عَلَىَّ حَقٌّ . فَامّا حَقُّكُمْ عَلَىَّ فَالنَّصيحَةُ لَكُمْ وَ تَوْفيرُ فَيْئِكُمْ عَلَيْكُمْ وَ تَعْليمُكُمْ كَيْلا تَجْهَلوا وَ تَأديبُكُمْ كَيْما تَعْلَمُوا ( تَعْمَلوا ) « 1 » . وَ امّا حَقّى عَلَيْكُمْ فَالْوَفاءُ بِالْبَيْعَةِ وَ النَّصيحَةُ فِى الْمَشْهَدِ وَ الْمَغيبِ وَ الْاجابَةُ حينَ ادْعوكُمْ وَ الطّاعَةُ حينَ آمُرُكُمْ « 2 » .
ايضاً اصحاب جمل به عنوان ناكثين يعنى نقض كنندگان بيعت شناخته شدند .
دربارهء امام زمان دارد او مخفى شد تا بيعت كسى به گردن او نباشد .
امامزادگان و تمام كسانى كه مىخواستند قيام كنند عليه خلفا ، مثل محمّد نفس زكيّه و زيد بن على ، از اتباع خود بيعت مىگرفتند . ابو حنيفه فتوا داد كه بيعت اهل مدينه با عباسيها درست نيست چون قبلًا با محمّد نفس زكيّه بيعت كردهاند . امام صادق عليه السلام فرمود : من حاضرم با محمّد نفس زكيّه بيعت كنم به شرط اينكه قيامش قيام امر به معروف باشد نه مهدويت . خود امام حسين عليه السلام از اصحاب خود بيعت گرفت و در شب عاشورا فرمود من بيعت خودم را از گردن شما برداشتم : « انْتُمْ فى حِلٍّ مِنْ بيْعَتى » .
مسلم نيز از مردم كوفه براى امام بيعت گرفت .
معاويه به حضرت امير مىنويسد كه تو را مانند شترى كه مهارش را بكشند ، براى بيعت بردند : « وَ كُنْتَ تُقادُ كَما يُقادُ الْجَمَلُ الْمَخْشوشُ » . امير المؤمنين در جواب او نوشت :
وَ قُلْتَ : انّى كُنْتُ اقادُ كَما يُقادُ الْجَمَلُ الَمخْشوشُ حَتّى ابايِعَ ، وَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَقَدْ ارَدْتَ انْ تَذُمَّ فَمَدَحْتَ وَ انْ تَفْضَحَ فَافْتَضَحْتَ ! وَ ما عَلَى الْمُسْلِمِ مِنْ غَضاضَةٍ فى انْ يَكونَ مَظْلوماً ما لَمْ يَكُنْ شاكّاً فى دينِهِ وَ لا مُرْتاباً بِيَقينِهِ ، وَ هذِهِ حُجَّتى الى غَيْرِكَ قَصْدُها وَ لكِنّى اطْلَقْتُ لَكَ مِنْها بِقَدْرِ ما سَنَحَ مِنْ ذِكْرِها « 3 » .
هامش
( 1 ) . ابن ميثم « تَعْمَلوا » شرح كرده و آن درست است .
( 2 ) . [ مرا بر شما حقى است و شما را نيز بر من حقى است . حق شما بر من اين است كه براى شما خيرخواهى و دلسوزى كنم و دارايى بيت المال را بدون كموكاست به شما رسانم و شما را بياموزم تا نادان نمانيد و به شما آداب آموزم تا بدانيد ( تا عمل كنيد ) . و اما حق من بر شما آن است كه در بيعت خود وفادار بمانيد و در حضور و غياب من خيرخواه من باشيد و هرگاه شما را بخوانم اجابتم كنيد و چون فرمانتان دهم فرمان ببريد . ]
( 3 ) . نهج البلاغه ، نامهء 28 [ و گفتى كه مرا مانند شتر لجام شده مىكشيدند تا بيعت كنم . به خدا سوگند تو خواستى مذمت كنى ، ستايش كردى و خواستى رسوا كنى ، رسوا شدى . البته بر مرد مسلمان عار و عيب نيست كه مظلوم واقع شود تا زمانى كه در دينش شك نكند و در يقين خود ترديد راه ندهد . البته روى اين دليلِ من به ديگرى است ولى به اندازهء لازم با تو به سخن پرداختم . ]