هزار و سيصد و بيست و اند سال ، با اين عظمت ، خاطره و ذِكْرايش تجديد بشود ، وقتها و پولها و اشكها و تأثرها و احساسات صرف آن بشود ، نه از آن جهت كه از داستان جنايى نمىتوان استفاده كرد ( زيرا جنبههاى منفى زندگى بشر نيز ممكن است آموزنده باشد . از لقمان پرسيدند : ادب از كه آموختى ؟ گفت : از بىادبان ) و نه از آن جنبه كه اين داستان از جنبهء جنايى چندان مهم نيست يا چندان آموزنده نيست ( ما قبلًا ثابت كرديم كه [ اين داستان ] از اين نظر مهم است و گفتيم كه كشته شدن امام حسين بعد از پنجاه سال از وفات پيغمبر به دست مردمى مسلمان بلكه شيعه ، معماى بسيار قابل توجهى است ) بلكه از آن نظر جنبهء جنايى قضيه ارزش اينهمه بزرگداشت ندارد كه داستان جنايى در هر شكل و قيافه زياد است ؛ در قرون قديم ، قرون وسطى ، قرون جديد ، قرون معاصر زياد بوده و هست . در حدود بيست سال پيش يعنى در حدود سالهاى 1940 ميلادى بود كه بمبى بر شهرى فرود آمد و شصت هزار نفر صغير و كبير و بىگناه تلف شد . در شرق و غرب عالم داستان جنايى زياد واقع شده و مىشود و [ مثلًا ] نادر يك قهرمان جنايى است ، همچنين أبو مسلم ، بابك خرّم دين . جنگهاى صليبى ، جنگهاى اندلس مظهرهاى بزرگى از جنايت بشرند .
اين داستان از نظر دوم يعنى از لحاظ ورق سفيدى كه دارد ، اينهمه ارزش را پيدا كرده است . از اين جهت است كه كم نظير بلكه بىنظير است ، زيرا در دنيا افضل از امام حسين بوده است اما صحنهاى مثل صحنهء امام حسين براى آنها پيش نيامد . امام حسين رسماً اصحاب و اهل بيت خود را بهترين اصحاب و بهترين اهل بيت مىشمارد .
لهذا بايد جنبهء روشن و نورانى اين داستان ، از آن جنبه كه اين داستان مصداق
« إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ »
است نه از آن جنبه كه مصداق
« مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ »
است ، از آن جنبه كه حسين و زينب قهرمان داستاناند نه از آن جنبه كه عمر سعد و شمر قهرمان داستاناند [ بررسى شود . ] ( بنت الشّاطى كتابى نوشته به نام « بَطَلَةُ كربلا » ) .
اما از لحاظ امام حسين عليه السلام :
بايد ببينيم چطور شد امام حسين قيام كرد ؟ در قيام حسين عليه السلام چند عامل را بايد در نظر گرفت :
الف . از امام حسين براى خلافت يزيد بيعت و امضا مىخواستند . آثار و لوازم اين بيعت و امضا چقدر بود ؟ و چقدر تفاوت بود ميان بيعت با أبو بكر يا عمر يا عثمان و