4 . امام حسين ميان قيام عليه خلفا و . عليه اسلام تجزيه كرد - اثر قيام حسينى
يكى از بزرگترين آثار قيام حسينى اين بود كه مجزا كرد بين قيام عليه خلفا و قيام عليه اسلام را . همان طورى كه قبلًا گفتيم اگر امام حسين عليه يزيد قيام نمىكرد ممكن بود خرابكاريها و سوء سياست يزيد منجر به قيامى از طرف عناصرى بشود كه به اسلام هم علاقهاى نداشتند . اكنون مىگوييم اگر چه در تاريخ اسلام قيامهاى زيادى مىبينيم كه عليه دستگاه خلفاست و در عين حال جنبهء حمايت از اسلام را دارد ( مثل قيام ايرانيان عليه امويان ) ولى بايد دانست كه اين امام حسين بود كه اولين بار قيام دسته جمعى مسلحانه عليه دستگاه خلافت كرد و او بود كه حساب اسلام را از حساب متصديان امر جدا كرد بلكه راه قيام عليه دستگاه را از نظر اسلامى باز كرد و قيام آن حضرت نمونه و سرمشق ديگران قرار گرفت ؛ ديگر نقش خلفا به عنوان حاميان اسلام باطل شد ، اسلام در طرف مخالف قرار گرفت .
قبل از امام حسين هم قيامهايى فردى يا دسته جمعى انجام شد . آنها يا مسلحانه و فردى بود يا جمعى و غير مسلحانه . ولى قيام و شورش دسته جمعى و مسلحانه را امام حسين آغاز كرد ( قيام عليه عثمان نيز نوعى تفكيك بين اسلام و خلافت بود ) .
مقام خلافت در آن روز عاليترين مقام روحانى و سياسى بود و چنان كه مىدانيم بازهم تا اندازهاى خلفاى عباسى مقام روحانى خود را حفظ كردند و كسى كه اين