پرهيز از خشونت
متناسب با همين مطلب ، مسألهء ديگرى در تبليغ مطرح است و آن مسألهء رفق و لينت و نرمش يعنى پرهيز از خشونت است . كسى كه مىخواهد پيامى را ، آن هم پيام خدا را به مردم برساند تا در آنها ايمان و علاقه ايجاد بشود ، بايد ليِّن القول باشد ، نرمش سخن داشته باشد . سخن هم درست مثل اشياء مادى ، نرم و سخت دارد . گاهى يك سخن را كه انسان از ديگرى تحويل مىگيرد ، گويى راحت الحلقوم گرفته ، يعنى اين قدر نرم و ملايم است كه دل انسان مىخواهد به هر ترتيبى كه شده آن را قبول كند . گاهى برعكس ، يك سخن طورى است كه گويى اطرافش ميخ كوبيدهاند ، مثل يك سوهان است ، آن قدر خار دارد ، آن قدر گوشه و كنايه و تحقير دارد و آن قدر خشونت دارد كه طرف نمىخواهد بپذيرد .
وقتى كه خداوند موسى و هارون را براى دعوت فردى مثل فرعون مىفرستد ، جزء دستورها در سبك و متد دعوت فرعون مىفرمايد :
« فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشى »
« 1 » با اين مرد متكبّر و فرعون به تمام معنا ( كه ديگر كلمهء « فرعون » نام تمام اين گونه اشخاص شده ) با نرمى سخن بگوييد ؛ وقتى كه شما با چنين مردم متكبّرى روبرو مىشويد ، كوشش كنيد كه به سخن خودتان نرمش بدهيد ، نرم با او حرف بزنيد ، باشد كه متذكّر بشود و از خداى خودش ، از ربّ خودش بترسد . البته موسى عليه السلام و هارون ، نرم و ملايم سخن گفتند ولى او اين قدر هم لايق نبود .
قرآن كريم دربارهء پيغمبر اكرم مىفرمايد :
« فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ »
« 2 » به موجب رحمت و عنايت الهى ، تو با مردم نرم هستى ، نرمش دارى ، اخلاق و گفتار تو نرم است ، از خشونت اخلاقى و خشونت در گفتار پرهيز دارى . راجع به سبك بيان پيغمبر اكرم داستانهاى زيادى هست كه نشان مىدهد پيغمبر چقدر از خشونت در سخن پرهيز داشته است . قرآن خطاب به پيغمبر مىگويد اگر تو يك آدم درشتخو و سنگيندلى بودى ، با همهء قرآنى كه در دست دارى ، با همهء معجزاتى كه دارى و با همهء مزاياى ديگرى كه دارى ، مردم از دور تو پراكنده مىشدند .
هامش
( 1 ) . طه / 44 .
( 2 ) . آل عمران / 159 .