شعر و سرود
مسألهء شعر را وقتى انسان در مورد اسلام مطالعه مىكند ، مسائل عجيبى را مىبيند .
پيغمبر اكرم ، هم با شعر مبارزه كرد و هم شعر را ترويج كرد ؛ با شعرهايى مبارزه كرد كه به اصطلاح امروز متعهد نيست يعنى شعرى نيست كه هدفى داشته باشد ، صرفاً تخيّل است ، سرگرمكننده است ، اكاذيب است . مثلًا كسى شعر مىگفت در وصف اينكه نيزهء فلان كس اينطور بود يا اسبش آنطور بود ، يا در وصف معشوق و زلف او ، يا كسى را هجو و شخصيتى را مدح مىكرد براى اينكه پول بگيرد . پيغمبر شديداً با اين نوع شعر مبارزه مىكرد ؛ فرمود : « لانْ يَمْتَلِىَ جَوْفُ رَجُلٍ قَيْحاً خَيْرٌ لَهُ مِنْ انْ يَمْتَلِىَ شِعْراً » « 1 » اگر درون انسان پر از چرك باشد بهتر از آن است كه پر از شعرهاى مزخرف باشد . ولى همچنين فرمود : « انَّ مِنَ الشِّعْرِ لَحِكْمَةً » « 2 » اما هر شعرى را نمىگويم ؛ بعضى از شعرها حكمت است ، حقيقت است .
پيغمبر در دستگاه خودش چندين شاعر داشت . يكى از آنها حَسّان بن ثابت است .
تفكيك بين دو نوع شعر نه تنها در حديث پيغمبر آمده ، بلكه خود قرآن نيز آن را بيان كرده است :
« وَ الشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وادٍ يَهِيمُونَ وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ »
« 3 » . شعرايى بودند كه پيغمبر اكرم يا ائمّهء اطهار آنها را تشويق مىكردند ، اما چه جور شعرايى ؟ شعرايى كه پيام اسلام را ، حقايق اسلام را در لباس زيباى شعر به مردم مىرساندند . و بدون شك كارى كه شعر مىكند ، يك نثر نمىتواند انجام دهد ، چون شعر زيباتر از نثر است . شعر وزن و قافيه دارد ، آهنگپذير است ، اذهان براى حفظ كردن شعر آماده است . پيغمبر اكرم به حسّان بن ثابت كه شاعر دستگاه حضرت بود ، فرمود : « لا تَزالُ مُؤَيَّداً بِروحِ الْقُدُسِ ما ذَبَبْتَ عَنّا اهْلَ الْبَيْتِ » « 4 » از طرف روح القدس تأييد مىشوى مادامىكه اين راهى را كه دارى ، به روى و از اين راه منحرف نشوى ؛ مادامىكه مدافع حقيقت باشى ، مادامىكه مدافع خاندان ما باشى ، مؤيّد به روح القدس هستى . دربارهء يك شاعر ، پيغمبر اكرم اين سخنان را مىگويد .
هامش
( 1 ) . نهج الفصاحة ، ص 470 ، حديث 2215 .
( 2 ) . الغدير ، ج 2 / ص 9 .
( 3 ) . شعراء / 224 - 227 .
( 4 ) . الغدير ، ج 2 / ص 34 [ در عبارت الغدير بعد از « روح القدس » جملهء « ما نصرتنا بلسانك » را دارد . ]