و نهى از منكر پيدا كنند ، يك عذرى بتراشند كه خوب ، ديگر نمىشود ، ديگر ممكن نيست . « يُقْبِلونَ عَلى الصَّلاةِ وَ الصِّيامِ وَ ما لا كلِّفُهُمْ فى نَفْسٍ وَ لا مالٍ » دنبال آن عبادتهايى هستند كه نه به جان ، نه به مال و نه به حيثيتشان ضرر مىزند ( مثل نماز و روزه ) اما اگر وظيفهاى ضررى به جايى مىزند ، ديگر آن را قبول ندارند . تا آنجا كه مىفرمايد اگر نماز هم به كار يا حيثيت يا جانشان ضرر مىزد ، آن را رها مىكردند : « كَما رَفَضوا اسْمَى الْفَرائِضِ وَ اشْرَفَها » همانطور كه عاليترين و شريفترين فريضهها را رها كردند ، نماز را هم رها مىكردند . آن عاليترين و شريفترين فريضهها كدام است ؟ « انَّ الْامْرَ بِالْمَعْروفِ وَ النَّهْي عَنِ الْمُنْكَرِ فَريضَةٌ بِها تُقامُ الْفَرائِضُ » [ امر به معروف و نهى از منكر ] فريضهء بزرگى است كه ساير فرايض به وسيلهء آن بپامىشود . بايد امر به معروف و نهى از منكر باشد تا نمازى باشد ، تا زكاتى باشد ، تا حجّى باشد ، تا خمسى باشد ، تا معاملاتى باشد ، تا قانونى باشد ، تا اخلاقى باشد . باز قسمتى از حديث را حذف مىكنم . فرمود : « انَّ الْامْرَ بِالْمَعْروفِ وَ النَّهْي عَنِ الْمُنْكَرِ سَبيلُ الْانْبِياءِ » همانا امر به معروف و نهى از منكر راه همهء پيامبران است « مِنْهاجُ الصُّلَحاءِ ، بِها تُقامُ الْفَرائِضُ وَ تَأمَنُ الْمَذاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَكاسِبُ وَ تُرَدُّ الْمَظالِمُ وَ تُعْمَرُ الْارْضُ » « 1 » [ شيوهء همهء صالحان است ] ، واجبات خدا به اين وسيله بپاداشته مىشود ، راهها به اين وسيله امن مىگردد ، كسبها به اين وسيله حلال و مظالم به اين وسيله بازمىگردد ، زمين به اين وسيله آباد مىشود .
شما از اينجا بفهميد كه حوزهء امر به معروف و نهى از منكر تا كجاست ؛ تا حدود آباد شدن زمين . خدا مىداند آدم گاهى كه يك چيزهايى را مىبيند و در تاريخ اسلام مطالعه مىكند ، دود از كلّهاش بلند مىشود كه ما چه بوديم و چه شديم ! دلم مىخواهد اين كتاب الاحكام السُّلطانيّهء ماوردى را - كه يكى از معتبرترين كتابهاى اسلامى است و مخصوصاً اروپاييها و مستشرقين روى آن خيلى حساب مىكنند - مطالعه كنيد . اين كتاب ، نظامات اجتماعى اسلام را در حدود هزار سال پيش بيان كرده است . ببينيد چه نظاماتى در دنياى اسلام بوده و اصلًا امر به معروف و نهى از منكر چه معنىاى داشته و چه مىكرده است ! از آن مهمتر كتابى است به نام « معالم القربة فى احكام الحِسبة » كه خوشبختانه اين كتاب را ظاهراً يك مستشرق فرنگى از يكى از كتابخانههاى تركيه
هامش
( 1 ) . فروع كافى ، ج 5 / ص 55 .