تاريخ مسلماً اولى ، چرا ؟ براى اينكه همان روز اولى كه معاويه مرد ، از امام حسين تقاضاى بيعت شد ؛ بلكه معاويه قبل از اينكه بميرد ، به مدينه آمد و مىخواست با هر لِمّ و كلكى هست ، در زمان حيات خودش از امام حسين و دو سه نفر ديگر بيعت بگيرد كه آنها به هيچ شكل زير بار نرفتند .
مسألهء تقاضاى بيعت و امتناع از آن ، تقدم زمانى دارد . خود يزيد هم وقتى معاويه مرد ، همراه اين خبر - كه به وسيلهء يك پيك سبك سير و تندرو فرستاد و آن پيك در ظرف چند روز با آن شترهاى جمّاز ، خودش را به مدينه رساند - نامهاى فرستاد و همان كسى كه خبر مرگ معاويه را به والى مدينه داد ، آن نامه را هم به او نشان داد كه :
« خُذِ الْحُسَيْنَ بِالْبَيْعَةِ اخْذاً شَديداً » از حسين بن على و اين دو سه نفر ديگر ، به شدت ، هرطور كه هست بيعت بگير . شايد هنوز كوفه خبر نشده بود كه معاويه مرده است .
بعلاوه تاريخ اينطور مىگويد كه از امام حسين تقاضاى بيعت كردند ، امام حسين امتناع كرد ، حاضر نشد ، دو سه روز به همين منوال گذشت ، دائماً مىآمدند ، گاهى با زبان نرم و گاهى با خشونت ، تا حضرت مدينه را رها كرد . در بيست و هفتم رجب ، امام حسين از مدينه حركت كرد و در سوم شعبان به مكه رسيد . دعوت مردم كوفه در پانزدهم رمضان به امام حسين رسيد ؛ يعنى بعد از آنكه يك ماه و نيم از تقاضاى بيعت و امتناع امام گذشته بود ، و بعد از اينكه بيش از چهل روز بود كه امام در مكه اقامت كرده بود .
بنابراين مسأله اين نيست كه اول آنها دعوت كردند ، بعد امام جواب مساعد داد ، و چون جواب مساعد داده بود و از طرف آنها كانديد شده بود ديگر معنى نداشت كه بيعت كند ، يعنى بيعت نكرد چون به كوفيها جواب مساعده داده بود ! خير ، بيعت نكرد قبل از آنكه اصلًا اسم تقاضاى كوفيها در ميان باشد ، و فرمود : من بيعت نمىكنم و لو در همهء روى زمين مأوى و ملجإى براى من باقى نماند ؛ يعنى اگر تمام اقطار روى زمين را بر من ببندند كه يك نقطه براى زندگى من وجود نداشته باشد ، بازهم بيعت نمىكنم .
عامل امر به معروف و نهى از منكر
عامل سوم - كه اين را هم مثل دو عامل ديگر ، تاريخ بيان مىكند - عامل امر به معروف و نهى از منكر بود كه از روز اولى كه امام حسين از مدينه حركت كرد ، با اين شعار حركت كرد . از اين نظر ، مسأله اين نبود كه چون از من بيعت مىخواهند و من