پاسخ پرسش بالا خيلى آسان به نظر مىرسد : جود و بخشندگى از عدالت بالاتر است ، زيرا عدالت رعايت حقوق ديگران و تجاوز نكردن به حدود و حقوق آنهاست ، اما جود اين است كه آدمى با دست خود حقوق مسلّم خود را نثار غير مىكند . آن كه عدالت مىكند به حقوق ديگران تجاوز نمىكند و يا حافظ حقوق ديگران است از تجاوز و متجاوزان ، و اما آن كه جود مىكند فداكارى مىنمايد و حق مسلّم خود را به ديگرى تفويض مىكند ، پس جود بالاتر است .
واقعاً هم اگر تنها با معيارهاى اخلاقى و فردى بسنجيم ، مطلب از اين قرار است ؛ يعنى جود بيش از عدالت معرف و نشانهء كمال نفس و رقاء روح انسان است ، اما . . .
ولى على عليه السلام برعكس نظر بالا جواب مىدهد . على عليه السلام به دو دليل مىگويد عدل از جود بالاتر است ؛ يكى اينكه :
الْعَدْلُ يَضَعُ الْامورَ مَواضِعَها وَ الْجودُ يُخْرِجُها مِنْ جَهَتِها .
عدل جريانها را در مجراى طبيعى خود قرار مىدهد ، اما جود جريانها را از مجراى طبيعى خود خارج مىسازد .
زيرا مفهوم عدالت اين است كه استحقاقهاى طبيعى و واقعى در نظر گرفته شود و به هركس مطابق آنچه به حسب كار و استعداد لياقت دارد داده شود ؛ اجتماع حكم ماشينى را پيدا مىكند كه هر جزء آن در جاى خودش قرار گرفته است . و اما جود درست است كه از نظر شخص جود كننده - كه مايملك مشروع خويش را به ديگرى مىبخشد - فوق العاده باارزش است ، اما بايد توجه داشت كه يك جريان غير طبيعى است ، مانند بدنى است كه عضوى از آن بدن بيمار است و ساير اعضا موقتاً براى اينكه آن عضو را نجات دهند فعاليت خويش را متوجه اصلاح وضع او مىكنند . از نظر اجتماعى ، چه بهتر كه اجتماع چنين اعضاى بيمارى را نداشته باشد تا توجه اعضاى اجتماع به جاى اينكه به طرف اصلاح و كمك به يك عضو خاص معطوف شود ، به سوى تكامل عمومى اجتماع معطوف گردد .
ديگر اينكه :
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 436
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٤٣٦