مردم را ادا كند ، آن وقت است كه « حق » در اجتماع محترم و حاكم خواهد شد ؛ آن وقت است كه اركان دين به پا خواهد خاست ؛ آن وقت است كه نشانهها و علائم عدل بدون هيچ گونه انحرافى ظاهر خواهد شد ، و آن وقت است كه سنتها در مجراى خود قرار خواهد گرفت و محيط و زمانه محبوب و دوست داشتنى مىشود و دشمن از طمع بستن به چنين اجتماع محكم و استوارى مأيوس خواهد شد .
ارزش عدالت
تعليمات مقدس اسلام اولين تأثيرى كه گذاشت روى انديشهها و تفكرات گروندگان بود ؛ نه تنها تعليمات جديدى در زمينهء جهان و انسان و اجتماع آورد بلكه طرزتفكر و نحوهء انديشيدنها را عوض كرد . اهميت اين قسمت كمتر از اهميت قسمت اول نيست .
هر معلمى معلومات تازهاى به شاگردان خود مىدهد و هر مكتبى اطلاعات جديدى در اختيار پيروان خود مىگذارد ، اما تنها برخى از معلمان و برخى از مكتبهاست كه منطق جديدى به شاگردان و پيروان خود مىدهند و طرز تفكر آنان را تغيير داده ، نحوهء انديشيدنشان را دگرگون مىسازند .
اين مطلب نيازمند توضيح است . چگونه است كه منطقها عوض مىشود ، طرز تفكر و نحوهء انديشيدنها دگرگون مىگردد ؟ .
انسان ، چه در مسائل علمى و چه در مسائل اجتماعى ، از آن جهت كه يك موجود متفكر است استدلال مىكند و در استدلالهاى خود خواه ناخواه بر برخى اصول و مبادى تكيه مىنمايد و با تكيه به همان اصول و مبادى است كه استنتاج مىنمايد و قضاوت مىكند .
تفاوت منطقها و طرز تفكرها در همان اصول و مبادى اوّلى است كه در استدلالها و استنتاجها به كار مىرود ؛ در اين است كه چه نوع اصول و مباديى نقطهء اتكا و پايهء استدلال و استنتاج قرار گرفته باشد . اينجاست كه تفكرات و استنتاجات متفاوت مىگردد .
در مسائل علمى تقريباً طرزتفكرها در هر زمانى ميان آشنايان با روح علمى زمان يكسان است . اگر اختلافى هست ، ميان تفكرات عصرهاى مختلف است . ولى