عبد الرحيم بن نباته ضرب المثل خطباى عرب است در دورهء اسلامى . وى اعتراف مىكند كه سرمايهء فكرى و ذوقى خود را از على عليه السلام گرفته است . وى به نقل ابن ابى الحديد در مقدمهء شرح نهج البلاغه مىگويد :
« صد فصل از سخنان على را حفظ كردم و به خاطر سپردم و همانها براى من گنجى پايان ناپذير بود . » .
جاحظ ، اديب سخندان و سخن شناس معروف - كه از نوابغ ادب است و در اوايل قرن سوم هجرى مىزيسته است و كتاب البيان و التبيين وى يكى از اركان چهارگانهء ادب به شمار آمده است « 1 » - مكرر در كتاب خويش ستايش و اعجاب فوق العادهء خود را نسبت به سخنان على عليه السلام اظهار مىدارد .
از گفتههاى وى بر مىآيد كه در همان وقت سخنان فراوانى از على عليه السلام در ميان مردم پخش بوده است .
در جلد اول البيان و التبيين « 2 » رأى و عقيدهء كسانى را نقل مىكند كه صمت و سكوت را ستايش و سخن زياد را نكوهش كردهاند . جاحظ مىگويد :
« سخن زياد كه نكوهش شده است سخن بيهوده است نه سخن مفيد و سودمند ، و گرنه على بن ابيطالب و عبد اللَّه بن عباس نيز سخن فراوان داشتهاند . » .
جاحظ در همان جلد اول « 3 » اين جملهء معروف را از على عليه السلام نقل مىكند : « قيمَةُ كُلِّ امْرِىٍ ما يُحْسِنُهُ » « 4 » . آنگاه بيش از نيم صفحه اين جمله را ستايش مىكند و مىگويد :
هامش
( 1 ) سه ركن ديگر عبارت است از : ادب الكاتب ابن قتيبه ، الكامل مبرد ، النوادر ابى على قالى . مقدمهء البيان و التبيين ، نقل از مقدمهء ابن خلدون .
( 2 ) ص 202 .
( 3 ) ص 83 .
( 4 ) ارزش هر كسى همان است كه مىداند . نهج البلاغه ، حكمت 81 .