3 . حكم سيدنا على عليه السلام ، نسخهء خطى در دارالكتب المصرية .
دو امتياز
كلمات اميرالمؤمنين عليه السلام از قديمترين ايام با دو امتياز همراه بوده است و با اين دو امتياز شناخته مىشده است : يكى فصاحت و بلاغت ، و ديگر چند جانبه بودن و به اصطلاح امروز چند بعدى بودن . هر يك از اين دو امتياز به تنهايى كافى است كه به كلمات على عليه السلام ارزش فراوان بدهد ولى توأم شدن ايندو با يكديگر ، يعنى اينكه سخنى در مسيرها و ميدانهاى مختلف و احياناً متضاد رفته و در عين حال كمال فصاحت و بلاغت خود را در همهء آنها حفظ كرده باشد ، سخن على عليه السلام را قريب به حد اعجاز قرار داده است و به همين جهت سخن على در حد وسط كلام مخلوق و كلام خالق قرار گرفته است و دربارهاش گفتهاند : « فوق كلام المخلوق و دون كلام الخالق » .
زيبايى
اين امتياز نهج البلاغه براى فردى كه سخن شناس باشد و زيبايى سخن را درك كند ، نياز به توضيح و توصيف ندارد . اساساً زيبايى درك كردنى است نه وصف كردنى . نهج البلاغه پس از نزديك چهارده قرن براى شنوندهء امروز همان لطف و حلاوت و گيرندگى و جذابيت را دارد كه براى مردم آن روز داشته است . ما نمىخواهيم در مقام اثبات اين مطلب برآييم ؛ به تناسب بحث ، گفتگويى دربارهء تأثير و نفوذ سخن على در دلها و در برانگيختن اعجابها - كه از زمان خود آن حضرت تا امروز با اينهمه تحولات و تغييراتى كه در فكرها و ذوقها پيدا شده ، ادامه دارد - انجام مىدهيم و از زمان خود آن حضرت آغاز مىكنيم .
ياران على عليه السلام خصوصاً آنان كه از سخنورى بهرهاى داشتند ، شيفتهء سخنانش بودند . ابن عباس يكى از آنهاست . ابن عباس ، آنچنان كه جاحظ در البيان و التبيين نقل مىكند ، خود خطيبى زبردست بوده است « 1 » وى اشتياق خود را به شنيدن سخنان على عليه السلام و لذت بردن خويش را از
هامش
( 1 ) ج 1 / ص 230 .