روحى است در انسان كه در ساير جانداران مثلا زنبور عسل نيست ؛ يعنى ما مىگوييم اين پيش افتادگى ناشى از سازمان فرهنگى و روحى جامعه است و از آنجا سرچشمه مىگيرد ؛ انسان چه از نظر فردى و چه از نظر اجتماعى در يك مرحلهاى قرار مىگيرد ، همين كه در اين مرحله قرار گرفت مدتى به آن دلخوش مىكند ولى به زودى به بالاتر چشم مىدوزد و به آن مرحله قانع نيست . يكى از براهينى كه فلاسفه براى اثبات وجود خدا اقامه مىكنند همين است كه مىگويند انسان طالب كمال مطلق است و به هيچ مرحلهاى از كمال قانع نيست و تا نرسد به كمال لايتناهى آرامش پيدا نمىكند
( أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ )
. پس ريشهء تكامل در درون فطرت انسان است [ نه ] پيش افتادگى در يك قسمت ، بعد قسمتهاى ديگر را به دنبال خود كشيدن ؛ بلكه ضرورت ندارد كه مطلب را به اين صورت تصوير كنيم كه پيش افتادگى در يك قسمت قبل از قسمتهاى ديگر رخ مىدهد و بعد بقيه را به دنبال خويش مىكشد ، چون همهء قسمتها به انسان مربوط است ، در همهء قسمتها استعداد پيش افتادگى هست ؛ ممكن است اول صنعت جلو برود بعد تعليم و تربيت را به دنبال خود بكشاند ، يا به علل خاصى تعليم و تربيت جلو بيفتد صنعت را به دنبال بكشاند ، يا اخلاق جلو بيفتد و قسمتهاى ديگر را به دنبال بكشاند ، و همچنين ؛ چون در همهء اين قسمتها انسان و فطرت انسان وجود دارد .
پس راز تكامل اجتماعى را اينها به هيچ شكل نتوانستند بيان كنند ، همينقدر مىگويد : « همهء سازمانها در يكديگر تأثير دارند ، تعادل ميان سازمانها بهم مىخورد ، از نو هماهنگى برقرار مىشود از آنجا كه شؤون اجتماعى در عين بستگى به يكديگر ، وجود و مقتضيات خاص دارند » . وجود و مقتضيات خاص يعنى چه ؟ چرا مقتضيات خاص در زندگى زنبور عسل وجود ندارد ؟ آنها هم سازمانها و تشكيلات دارند ، چرا اين مقتضيات در آنجا وجود ندارد كه يكى پيش بيفتد و تعادل به هم بخورد و باز روى اين قانون شما تكامل پيدا شود و تعادل مجدد برقرار گردد ؟ يك اشكال ديگر اينكه برقرار شدن تعادل مجدد مستلزم تكامل نيست ، ممكن است تعادل در همان سطح برقرار شود ، چرا تكامل ؟ راز قضيه را بيان نمىكنند . پس راز تكامل اجتماعى را بايد به دست آورد و مسألهء مهم اين است و خود اينها مىگويند تكامل بيولوژى به انسان رسيده و متوقف شده است و بعد [ مسير ] تكامل با مسير طبيعت دو مسير است . داروين مسير جديد را ( پس از تكامل طبيعى ) تكامل معنوى مىداند . اينها آن را هم قبول