خودش عين ارتباط با اشياء ديگر است ، پس هيچ چيزى را ما به طور مطلق نمىتوانيم در نظر بگيريم ، هر چيزى ماهيتش وابستگى كامل دارد با شرايط محيطش ، اگر آن شرايط محيط را عوض كنيد ماهيتش عوض مىشود ، يعنى امكان ندارد شرايط محيط شئ را عوض كنيد و ماهيتش باقى باشد و خودش باشد .
از اينجاست كه اينها هميشه از شرايط عينى و ذهنى دم مىزنند و مىگويند شرايط عينى و ذهنى [ شئ ] چيز ديگرى نيست ، بنابراين همه چيز نسبى است ؛ و حال آنكه ما دين را به عنوان يك امر مطلق مىگيريم و مثلًا نمىگوييم اسلام محصول شرايط عينى عربستان و شرايط ذهنى پيغمبر ( ص ) است . از نظر اينها چنين چيزى محال است كه يك فكر وابستگى خاص با شرايط محيط خود و شرايط روانى آورندهاش نداشته باشد ، و حتى راجع به نظريات علمى اين حرف را مىزنند . مثلًا اگر هگل فلان فلسفه را ابراز كرده است ، معنى ندارد اين فلسفه به طور مطلق درست باشد ، بلكه يك امرى است كه محصول خاص زمان و شرايط فكرى هگل است ، و از همين جا به خود آنها هم اشكال كردهاند كه ماترياليسم ديالكتيك هم محصول خاص زمان خودش است ، پس شما چرا آن را به صورت يك امر مطلق ذكر مىكنيد ؟ يعنى اصول چهارگانه شما يا اصول مطلقند و يا نسبى ، اگر مطلقند معنايش اين است كه همه چيز نسبى نيست ، و آنگاه سؤال مىشود كه علت استثناى اين اصول از مسئلهء نسبيت چيست ؟ چطور شد همه چيز در دنيا نسبى است جز اصول ماترياليسم ديالكتيك ؟ و اگر مطلق نيستند و نسبى هستند ، پس معنايش اين است كه مطلق در عالم وجود دارد چون معناى نسبى بودنش اين است كه در همه جا صادق نيست ، و آنجايى كه اين اصل ( هيچ چيزى در اين عالم مطلق نيست ) صادق نباشد نقيضش كه مطلق بودن باشد صادق خواهد بود . اين مسئله نظير « كلّ خبرى كاذب » است كه نمىتواند به عمومش باقى بماند ، يا بايد از اصل كاذب باشد و يا بايد در بعضى موارد صادق باشد و در بعضى موارد كاذب ، و بعمومه نمىتواند صادق باشد « 1 » . باز مىبينيم كه اصل چهارم ديالكتيك چگونه با اصول اسلامى ما تباين دارد .
هامش
( 1 ) . - قانون ناظر به خودش نيست . اينها مىگويند كه اين چهار اصل بر جهان حاكم است و ديگر نظر به خود اين اصول و قوانين ندارد ، مانند « كلّ خبرى كاذب » است كه از خودش منصرف است .
جواب : مثال « كلّ خبرى كاذب » شما را به اشتباه انداخت و تصور كرديد كه مسئله ، مسئلهء واقعيت و ثبوت است نه