دربارهء توحيد انكار بكنيم ، چگونه انكار كنيم و حال آنكه طرز دعوت قرآن كريم بر همين روش است ، بلكه مىخواهيم فقط اين جهت را تذكر دهيم كه يك وقت هست مىخواهيم به طور مستقيم از كاوشهاى علمى وجود خدا را پيدا كنيم همان طورى كه فلان ستاره يا راديوم يا عنصر ديگر را كشف مىكنيم يا حتى وجود برق را كشف مىكنيم ، و يك وقت هست كه مىخواهيم آثار وجود خدا را در جهان محسوس كشف كنيم يعنى مىخواهيم آثار بعد پنجم را بر بعدهاى ديگر كشف كنيم و به عبارت ديگر ثابت كنيم كه جهان محسوس و مشهود ما تنها نتيجهء بعد مكان و زمان نيست ، تنها نتيجه جرم و نيرو و حركت ساده نيست ، نتيجهء يك عقل و تدبير هم هست ، نتيجهء توجّه و حركت به سوى هدف و غايت است ، همان طورى كه سخنان ما تنها نتيجهء اصوات و توالى نيست ، نتيجهء يك عقل و تدبير است .
از اين رو مىتوانيم ضمناً به يك رفع اختلاف هم نايل آييم كه آيا علوم امروزى وجود خدا را تأييد مىكند يا نفى مىكند و لااقل تأييد نمىكند ؟ اگر از ابزار علوم مىخواهيم كه مستقيماً خدا را به ما نشان بدهد آن طورى كه يك عنصر را براى ما كشف مىكند البتّه علوم تأييد نمىكند و قابل تأييد نيست ، امّا اگر مقصود اين است كه به طور غير مستقيم آيا تأييد مىكند يا نمىكند ، يعنى آيا جهانى كه ما مشاهده مىكنيم و علم به ما نشان مىدهد تنها نتيجهء زمان و مكان است يا عامل ديگر هم در آن تأثير دارد ، مىگوييم البتّه تأثير دارد .
9 . ما بعد از آنكه به نحوه و به طرز طرح اين مسئله آشنا شديم بايد ببينيم كه آيا اگر جهان صفحهاى غير از اين صفحه و بعدى غير از اين ابعاد محسوس داشته باشد اثرى در جهان محسوس كه بتوان از آن دليل آورد بر وجود آن صفحه و آن بعد ، خواهد داشت يا نه ؟ و به عبارت ديگر آيا وجود و عدم آن صفحه و آن بعد در وضع اين صفحه و اين بعد تأثير دارد يا ندارد ؟ شك نيست كه بنابر نظريهء « بعد پنجم » تمام اين صفحه و اين ابعاد اثر آن هستند ، پس نفس وجود اينها عين اثر آن مىباشند ، ولى آيا فرق بين اين فرض كه آن صفحه باشد با اينكه نباشد فقط در اين جهت است كه به يك فرض اين ابعاد موجود مستقل مىباشند و شعاع وجودى آنها قائم به ذات است و به يك فرض ديگر قائم به غير است ؟ و يا اينكه علاوه بر اين جهت تأثير ديگر هم در وضع و كيفيّت جهان دارد ؛ بنابر اينكه ابعاد مكانى و زمانى و به عبارت ديگر جرم و توالى مستقل باشند و فقط ما دو عامل داشته باشيم : جرم و توالى ، كيفيّت و وضع عالم به يك
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 310
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣١٠