فلسفهء اسلامى از مير داماد تا عصر حاضر « 1 »
حدوث دهرى مهمترين مسألهاى است كه مير داماد مورد بحث قرار داده است . ملا صدرا اصلًا بحثى از اين موضوع نكرده است . به نظر مىرسد كه صدرا اين نظريه را قبول نداشته و نمىخواسته است كه به نظر استادش بتازد . در جلد دوم اسفار كه از جواهر و اعراض بحث مىكند با تجليل از استاد خود نام مىبرد .
« حدوث » به معنى مسبوق بودن وجود شئ به عدم است . اما عدم به عدم ذاتى و زمانى منقسم مىشود .
« حدوث » يك مفهوم عام است كه مصاديق متعددى دارد مثل لغات مختلف : چراغ ، ترازو و . . .
زيد انسان است و ماهيت او اقتضاى وجود و عدم ندارد ؛ در مرتبهء ذات بلافاصله به يك نوع عدم متصف مىشود كه « امكان ذاتى » مىناميم . بعد از امكان ، ايجاب و سپس وجود است ؛ يعنى الشئ قرّر ( به تقرّر ماهوى ) ، فأمكن ، فاحتاج ، فأوجب فوجب ، فأوجد فوجد ، فحدث . مراحلى كه عقل انتزاع مىكند :
هامش
( 1 ) . [ مطالب اين فصل قسمت عمدهء بحث « سير فلسفه در اسلام از مير داماد تا عصر حاضر » است كه در ترم سوم دورهء دكترى فلسفهء دانشكدهء الهيات در سال 52 - 51 تدريس شده است . ]