است ؛ غالباً محالها چيزهايى هستند كه خودشان فى حد ذاته مورد حكم عقل به امتناع نيستند بلكه به دليل اينكه مستلزم يك امر ديگرى هستند كه آن امر ديگر خودش محال است آنها محالند . از اين جهت است كه مىگويند امكان وقوعى يعنى اينكه شىء علاوه بر اينكه امكان ذاتى دارد و خودش فى حد ذاته محال نيست مستلزم يك امر محال هم نيست . امتناع وقوعى يعنى چه ؟ امتناع وقوعى به اين صورت تعريف مىشود : « مايلزم منه امر محال » .
تفاوتهاى امكان استعدادى و امكان ذاتى
مطلب ديگرى كه در اينجا هست و در كلمات كسانى كه دربارهء امكان استعدادى بحث كردهاند مطرح شده است - خصوصاً از زمان ملاصدرا به اين طرف - اين است كه فرق ميان امكان استعدادى و امكان ذاتى چيست ؛ آيا اينها با يكديگر فرق دارند ؟
فرق كه البته دارند ؛ در اينكه اينها با يكديگر فرق دارند شكى نيست ؛ در اينكه امكان استعدادى با امكان ذاتى تفاوت دارد بحثى نيست ؛ بحث در اين است كه تفاوتشان چه نوع تفاوتى است ؛ فرقشان چگونه فرقى است .
يك نظريه اين است كه امكان استعدادى و امكان ذاتى اصلًا هيچ وجه مشتركى با يكديگر ندارند ؛ اشتراكشان لفظى است كه لفظ امكان را بر آن اطلاق كردهاند و بر اين هم اطلاق كردهاند ؛ اصلًا وجه مشترك با يكديگر ندارند .
يك نظريه ديگر اين است كه اينچنين نيست كه ايندو هيچ وجه مشتركى با هم نداشته باشند ؛ وجه مشترك دارند منتها فرقهايى هم با يكديگر دارند . ما اول بايد ببينيم اين فرقها چيست . اين فرقها را كه به دست آورديم بعد مىتوانيم بفهميم كه آيا ايندو درعين اينكه اين فرقها را دارند وجه مشتركى هم دارند يا هيچ وجه مشتركى ندارند و افتراق محض هستند يعنى دو امر متبايناند كه اشتراكشان فقط در لفظ است و در چيز ديگر نيست ؟
فرق اول
يكى از جهات افتراق ايندو اين است كه امكان استعدادى يك امر موجود