لوازم عدد 10 است ؟ اگر چنين باشد براى عدد 10 مىتوان چند جور ماهيت فرض كرد : اربعه و سته مىشود عدد عشره ، ثلاثه و سبعه مىشود عشره ، اثنان و ثمانيه مىشود عشره ، تسعه و واحد هم مىشود عشره . ماهيت 10 كداميك از اينهاست ؟
هيچكدام ، يك عدد كه چند جور ماهيت ندارد ؛ هر عددى يك ماهيت مستقل نسبت به اعداد ديگر دارد ؛ يعنى عدد عشره عبارت است از مجموعى از واحدها : وحدة ، وحدة ، وحدة . . . وحدة ، نه اينكه مثلًا بگوييم تسعة و وحدة . در ماهيت عشره كه تسعه نيست .
تسعه خودش نوعى مستقل است . فلاسفهء ما چنين تعبير مىكنند كه هر عددى نوعى مستقل است و هيچ عددى در بطن عدد ديگر نيست ؛ و لهذا مىگويند از نظر مفهوم فلسفى غلط است كه بگوييم « چون كه صد آمد نود هم پيش ما است » . بله ، وقتى كه صد بيايد « مساوى با نود » هم آنجا هست ، امّا نه اينكه وقتى صد بود نود هم واقعا توى شكمش هست . از نظر طبيعت عددى ، نود يعنى آن واحدهايى كه ما به شرط لا پهلوى هم مىگذاريم .
مثال ديگر : آيا عدد 3 يعنى همين هذا هذا هذا ؟ يا عدد 3 يعنى هذا هذا هذا به شرط عدم شئ ديگر ؟ آيا عدد 3 يعنى هذا هذا هذا لابشرط از اينكه يكى ديگر هم در كنارش باشد يا نباشد ، و اگر عددى در كنار عدد 3 بود باز هم عدد 3 است بعلاوهء اينكه يك شئ ديگر هم پهلويش هست ؟ يا اينكه چنين نيست ، بلكه در ماهيت عدد 3 « به شرط لا » فرض شده است ، يعنى هذا و هذا و هذا به شرط عدم شئ ديگر ، كه اگر شئ ديگر آمد ، اين عدد ، ديگر عدد 3 نيست ، عدد 4 است ، هذا و هذا و هذا به شرط هذا ، و حال آنكه عدد 3 به شرط عدم هذا بود . پس اينها ترتيب عدد را سه جور تعبير كردهاند .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 547
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٥٤٧