و همچنين برخى معانى است كه در نفس ، معنى و مفهوم مشخّصى دارند و بالاشتراك در همهء علوم مورد استفاده قرار مىگيرند « 1 » و هيچيك از علوم متصدى تحقيق در آنها نيست مانند « واحد » ، « كثير » ، « موافق » ، « مخالف » ، « ضد » و غير اينها . بعضى از علوم اين معانى و مفاهيم را صرفا مورد استعمال قرار مىدهند ، يعنى اينها را عملا مورد استفاده قرار مىدهند ، و بعضى از علوم به تعريف و تحديد اينها مىپردازند بدون اينكه نحوهء وجود آنها را بيان كنند . اين امور از عوارض و حالات هيچكدام از موضوعات علوم جزئى نمىباشند و هم از امورى نمىباشند كه نحوهء وجود آنها نحوهء وجود صفات براى ذوات نباشد ، بلكه نحوهء وجود اينها نحوهء وجود صفات براى ذوات است ، و از صفات عامّه براى همه چيز به طورى كه هر يك از اينها مشترك ميان همهء
هامش
بحثهاى نامبرده دربارهء موضوع جداگانهاى باشد ؟ صدرا المتألّهين در تعليقات ص 10 اين مطلب را صرفا به دليل وضوح و بداهت رد مىكند .
حقيقت اين است كه بهتر اين است كه همان راه اثباتى متأخرين - كه مىگويند واقعا آنچه در فلسفه بحث مىشود ، از آن جمله ماهيّات و احكام آنها ، از احكام و عوارض « موجود » است زيرا همهء خواص موضوعيّت در آن جمع است از قبيل « ما يؤخذ فى حد الموضوع او ما يؤخذ فى حده الموضوع » - طى شود هر چند متأخرين هم كاملا در اين باره تحقيق نكردهاند .
تحقيق اساسى بايد بر اين پايه باشد كه « وجود » اصيل است ، و « موجود بماهو موجود » خود « وجود » است ، و ماهيّات احكام وجودند و وجود در حد همهء اينها اخذ شده است ، كه البتّه قابل تأمّل است .
امّا اگر بخواهيم مفهوم « موجود » را به عنوان يك مفهوم عام موضوع قرار دهيم مشكل حل نمىشود .
( 1 ) . مقصود امور عامّهء اصطلاحى است كه در تعريف آنها ميان متأخرين اختلاف است و در اول جلد اول اسفار و همچنين سيد شريف و محشيّن شفا دربارهء آنها بحث كردهاند . ظاهرا مقصود شيخ اين است كه اينچنين امور عامّه و مشتركهاى هستند كه بايد از آنها بحث شود به اينكه تعريف و تحديد شوند و نحوهء وجود آنها مشخص گردد ، و هيچ علمى از علوم متكفّل بحث در آنها نيست و نمىتواند باشد زيرا از مختصّات موضوع هيچ علمى نيست و نحوهء وجود آنها نحوه وجود ذوات نيست ( بر خلاف قسمت اول يعنى ماهيّات از قبيل بحث از جوهر و جسم و غيره كه قبلًا گفته شد ) و از صفاتى هم كه براى همهء اشياء است نيز نمىباشد و اختصاص به مقولهء خاصّى هم ندارد ، پس ، از عوارض « موجود بماهو موجود » مىباشند .