اشياء باشد نيز نيست « 1 » ، و هم از مختصّات يك مقولهء بالخصوص نمىباشند و امكان ندارد كه از عوارض مخصوص شىء معيّن جز « موجود بماهو موجود » باشند .
از همهء آنچه گفته شد معلوم گشت كه « موجود بماهو موجود » امرى مشترك براى همهء اينها و به دلائلى كه گفتيم تنها همان است كه شايسته است موضوع اين علم قرار گيرد ، و بعلاوه موجود بماهو موجود چيزى است كه هم مفهوم و ماهيّتش بديهى و
هامش
( 1 ) . اين يك سطر از مشكلات شفا است . شيخ دربارهء « امور عامّه » مىگويد اينها از صفاتى كه براى همه چيز است نمىباشد . محشيّن مىگويند مقصود امورى از قبيل شيئيّت و امكان عامّ است .
اينجاست كه متأخرين شيخ گفتهاند : مقصود از « امور عامّه » امورى است كه شامل عموم موجودات است ، امّا امورى كه شامل اعمّ از موجودات و معدومات است از امور عامّهء مصطلح خارج است . شىء و ممكن عام ، اعمّ از « موجود بماهو موجود » است . اشكال شده است كه بنا بر تعريف بالا برخى مفاهيم نظير « حدوث » و « معلوليّت » از بحث خارج مىشود . براى دفع اين اشكال گفته شده است : مقصود از « امر عام » آن چيزى است كه او و مقابلش شامل عموم موجودات باشد ؛ عليهذا حدوث و قدم ، همچنين معلوليّت و علّيّت مجموعا شامل همهء موجودات است .
ايراد ديگرى وارد شده كه هر صفتى از صفات با مقابلش شامل همهء موجودات مىشود .
جواب داده [ شده ] است : مقصود هر مقابلى نيست از قبيل لا بياض در مقابل بياض ، بلكه مقصود مقابلى است كه به آن مقابل هم غرض علمى تعلّق بگيرد .
ولى حقيقت اين است كه شيئيّت و امكان عام نيز مساوى با « موجود بماهو موجود » است و تقسيم شىء يا ممكن عام به موجود و معدوم يك تقسيم اعتبارى است نه واقعى ؛ يعنى قسم مقابل موجود خود به اعتبارى موجود است .
عليهذا همچنانكه صدرالمتألّهين در حاشيهء شفا فرموده است مقصود شيخ از عبارت فوق اين است كه شيئيّت و امكان عام هر چند از عوارض « موجود بماهو موجود » مىباشند و از امور عامّهء مصطلحاند ولى نظر به مستغنى بودن اينها از تعريف و از بحث از نحوهء وجود ، قابل بحث نيستند .
و عجيب اين است كه شيخ در اول مقالهء خامسه كه وارد مباحثى از قبيل « كلّى و جزئى » ( مباحث ماهيّات ) مىشود مىگويد : « فى الامور العامّة » . ملّا سليمان در آنجا حاشيهاى دارد و مىگويد : اصطلاح شيخ دربارهء « امور عامّه » با اصطلاح ديگران فرق مىكند . ولى ظاهر اين است كه غلط نسّاخ است .
در تعليقهء صدرالمتألّهين ( صفحه 179 ) همان عنوان مقاله را ذكر مىكند بدون آنكه از اين جهت توضيحى بدهد .