هستند ؛ يعنى موجود زنده در يك مرحلهاى يك حيوان خاص است كه قهراً داراى فصل خاصى است ، يعنى نوع خاص است . حال اگر در اينجا چون افراد هستند و متبادل مىشوند اشكالى باشد ، در جنين كه اشكالى نيست ؛ چون جنين تمام مراحل را با وجود شخصى خود طى مىكند . جنين در هر دورهاى يك چيز است ؛ يعنى اول به صورت موجود تك سلّولى است ، ماهيت موجود تك سلّولى اول را دارد ؛ بعد در دورهء ديگر ماهيت موجود خزندهاى را دارد و در دورهء بعد ماهيتى ديگر ، و در يك دورهء ديگر ماهيت موجودى را دارد كه از او انسان متحول شده است . پس ببينيد اين جنين در همهء اين نه ماه حيوان است ، « حيوان » جنس آن است كه مبهم اخذ شده است . لحظهء اول انعقاد نطفه ، حيوان تك سلولى است ، ماهيتش ماهيت آن حيوان است . بعد تدريجاً تكامل پيدا مىكند ، نوعش تبديل به نوع ديگر مىشود ، ديگر آن حيوان نيست ، فصل عوض مىشود ؛ ولى آيا جنس هم عوض مىشود ؟ نه ، حيوانيتش باقى است . جنس هميشه مبهم اعتبار مىشود و فصل متعيّن . فصل ، تعيّن جنس است . اين كه حيوان است در مرحلهء اول با تعيّن تك سلولى ، در چند روز بعد حيوان است با يك نوع ديگر يعنى با يك فصل ديگر و با يك تعيّن ديگر . چند روز ديگر داخل در يك نوع ديگر مىشود . حال فرض كنيم حيوان قبل از انسان ميمون بوده است ، مىشود تعيّن ميمونى ، بعد مىشود تعيّن انسانى . حيوانيتش در تمام مراحل باقى است و در همهء اينها مبهم اعتبار شده است .
پس مانعى ندارد كه يك امر مبهم و يك امر معيّن در حالى كه وجود دارند و با هم يكى هستند ( عينا يكى هستند نه اينكه در خارج يكى عارض بر ديگرى است ) از ايندو امر مبهم به حال خودش باقى بماند ولى در عين حال تعيّنات عوض شوند . پس نسبت جسم طبيعى به جسم تعليمى مثل نسبت جنس است به فصل و حتى نسبت ماده است به صورت ، و خلاصه مثل نسبت هر مبهم است با متعيّن خودش ؛ كه اين مسأله خودش باب خيلى شيرين و وسيعى است و خصوصا در باب حركت مفيد واقع مىشود ، كه اگر ما دو شىء داشته باشيم كه اينها با هم اتحاد وجودى داشته باشند و يكى از اين دو شىء ، مبهم شىء ديگر است و ديگرى تعيّن آن شىء است ، تعيّنها ممكن است عوض بشود ولى مبهم باقى بماند .
حالا كه ما در مقام بيان ماهيت صورت جسميه هستيم تمايز آن را با ماهيت جسم
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 163
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٦٣