3 . از اين روى كه موجودات اين جهان فعل خداوند آفريدگار مىباشند و هر واحد از آنها غايتى دارد پس فعل خداى پاك نيز بىغايت نخواهد بود ؛ ولى اين غايت ، تنها براى فعل « غايت » شمرده مىشود يعنى غايت آفرينش است نه غايت
شرح
انسان موظف است كه در پرتو انديشه و عقل و اراده انجام دهد . طرز هدف گيرى انسان به اين نحو است كه در پرتو هوش و انديشه ، هدف كمالى خويش را تشخيص مىدهد و ميل و اشتياقش نسبت به او تحريك مىشود و آنگاه در انديشه فرو مىرود كه به چه وسيله به آن مقصود برسد . بهترين وسيلهاى كه به نظرش رسيد ارادهاش متوجه او مىشود و آن را انتخاب مىكند و به سوى هدف مىشتابد . در انسان كار وسيلهء هدف است . وسيله واقع شدن كار در انسان به اين نحو است كه با تصور و انديشه و ميل به هدف و تصديق به وسيله بودن وسيله ، ارادهء وسيله توليد مىشود و بالنتيجه وسيله ايجاد مىشود . مثلًا از تصور و اشتياق به « سيرى » و تصديق به اينكه دست دراز كردن وسيلهء اين هدف است ، ارادهء دست بردن به سوى غذا پيدا مىشود . روى اين جهت ما مىگوييم كه دست بردن به سوى غذا « براى » سير شدن انجام گرفت . حالا اگر فرض كنيم اين عمل نيز مثل هزاران هزار عمل ديگر كه در وجود خود انسان و ساير حيوانات مخفى از شعور انجام مىيابد و همه وسيلهء سير شدن يا مانند آن است انجام مىگرفت و طبيعت آن را به عهدهء عقل و ادراك و ارادهء انسان واگذار نكرده بود آيا واقعاً در آن صورت اين عمل ، غائى نبود ؟ ! چه فرق است بين حركت دست انسان و ترشحات غدد بزاق كه براى كمك هضم انجام مىيابد ؟ چه فرقى هست بين جويدن غذا به وسيلهء دندان كه با اراده و اطلاع انجام مىگيرد با زير و رو كردنهاى متوالى معده كه به همين منظور صورت مىگيرد ؟ چه فرقى هست بين حركت دست به سوى غذا و حركت مخصوص لولهء مرى براى رساندن غذا از حلق به معده ؟