اشكال يا تقرير نظر ماديين
اين دانشمندان مىگويند در جهان طبيعت تأثير يك طرفى به حكم آزمايشهاى علمى موجود نيست و هر مؤثر متأثرى را مىخواهد كه عيناً در وجود اثر ذى دخل بوده باشد و به همين لحاظ مؤثر هم هست ، پس اثر پيوسته با شركت طرفين حاصل شده و فرزند و زاييدهء مجموع پدر و مادر ( مؤثر و متأثر ) مادى خود مىباشد ، پس ادراك حسى نيز نتيجهء تأثير متقابل مادهء خارج و سلسله اعصاب يا مغز مىباشد كه در پديدههاى زنده و من جمله انسان يافته مىشود و چنان كه تأثير اعصاب يا مغز بى وجود مادهء خارجى معنى ندارد و همچنين تأثير مادهء خارجى بىتأثر اعصاب يا مغز معنى ندارد همچنان تأثير و تأثر مادهء خارجى و اعصاب يا مغز بىتولد و پيدايش اثرى مادى در سلسله اعصاب يا مغز كه تركيب مخصوصى از ماده مىباشد معنى ندارد و بالعكس ، و از اين روى فكر و ادراك كه پيرو اين تأثير و تأثر پيدا مىشود يك خاصهء مادى خواهد بود كه در مغز مثلًا پديد مىآيد .
و چون مغز خاصيت توليد را دارد مىتواند از فكر خود ( همان خاصهء مادى تازه ) متأثر شده ( البته اين تأثير دوم نيز به طور جبر و پيرو تأثير طبيعت و محيط خواهد بود ) فكرهاى تازه كه اعصاب توانايى گرفتن آنها را از خارج نداشت توليد كند ، مىتواند علم به علم به هم رساند ، معلومات معنوى و روحى پيدا كند ، قوانين كليه در طبيعت مانند قانون عليت و معلوليت كشف نمايد ، معلومات حسى هر يك از حواس را به ديگرى مبدل سازد . اينها اقسام مختلفهء افكار و ادراكاتى هستند كه پشت سر هم تدريجاً زاييدهء مغز بوده و هويتى جز اينكه خاصيت مادى تركيب مخصوص ماده « مغز » هستند ندارند .
پاسخ
ما از اين بيان ( كه خلاصهء آن انجام يافتن يك عمل فيزيكى است در انسان در
شرح
از اين رو مىتوان از جنبهء علمى كاملا احتمال داد كه روح پس از مفارقت از بدن تمام خاطرات دورهء عمر خود را ، از كوچك و بزرگ ، و تمام اعمال نيك يا بد خود را در مدت زندگانى پيش خود حاضر ببيند . چندين قرن است كه فلاسفهء الهى اين ادعا را دارند .