بلكه همه چيز ديگر از او به وجود آمده است ، به عبارت ديگر منبع همهء استعدادها اوست ولى خود او مسبوق به استعدادى و چيزى كه حامل آن استعداد باشد نيست .
پس در اصل مادّهء اصلى اختلافى نيست ، اختلاف در چيزهاى ديگر است كه به زودى توضيح خواهيم داد :
لكنّها هل وحّدّت او كثرت * و جسم او لا بينهم تشاجرت
لكن در اينكه مادّهء اصلى چيزى است كه واحد است يا كثير ،
جسم است يا جسم نيست ، بين اهل نظر اختلاف است .
شرح : بنا به عقيدهء متكلّمين كه مىگويند هر جسم طبيعى مجموعهاى از اجزاء لا يتجزّى است ، مادّهء اصلى و هيولاى اولى كثير است نه واحد ، و لا جسم است نه جسم ؛ و بنا بر قول ذيمقراطيس كه جسم طبيعى را مركّب از ذرّات صغار صلبه مىداند ، هيولاى اولى كثير است و جسم . بنا بر قول اشراقيّون هيولاى اولى مساوى است با جسم طبيعى كه همان صورت جسميّه است ، بنابراين هيولاى هر چيز واحد است و جسم است ؛ و بنا بر عقيدهء مشّائين كه جسم را مركّب از دو جزء مىدانند : صورت جسميّه و حقيقتى ديگر كه محض قوّه و استعداد است ، هيولاى اولى جزء جسم است نه خود جسم ، و چون هيولاى اولى در هر جسم طبيعى واحد است پس هيولاى اولى واحد و غير جسم است زيرا چنان كه گفتيم جزء جسم است نه خود جسم .