هر چند روشهاى فكرى گوناگون اسلامى در پيدايش آن مؤثر بودهاند بايد آن را نظام فكرى مستقلى دانست .
صدرالمتألّهين كتابهاى متعدد دارد ، از آن جمله است : اسفار اربعه ، الشواهد الربوبيّه ، مبدأ و معاد ، عرشيّه ، مشاعر ، شرح هدايه اثير الدين ابهرى .
حاج ملّا هادى سبزوارى صاحب كتاب منظومه و شرح منظومه ( متولد 1212 هجرى قمرى و متوفّى در 1297 هجرى قمرى ) از پيروان مكتب صدرالمتألّهين است . كتاب شرح منظومهء سبزوارى و كتاب اسفار صدرالمتألّهين و كتاب اشارات بوعلى سينا و كتاب شفاى بوعلى سينا و كتاب حكمة الاشراق شيخ اشراق از كتب شايع و متداولى است كه در حوزههاى علوم قديمه تدريس مىشود .
صدرالمتألّهين از جمله كارهايى كه كرد اين بود كه به مباحث فلسفى كه از نوع سلوك فكرى و عقلى است ، نظام و ترتيبى داد شبيه آنچه عرفا در سلوك قلبى و روحى بيان داشتهاند .
عرفا معتقدند كه سالك با به كار بستن روش عارفانه چهار سير انجام مىدهد :
1 . سير من الخلق الى الحق . در اين مرحله كوشش سالك اين است كه از طبيعت عبور كند و پارهاى عوالم ماوراء طبيعى را نيز پشت سر بگذارد تا به ذات حق و اصل شود و ميان او و حق حجابى نباشد .
2 . سير بالحق فى الحق . اين ، مرحلهء دوم است . پس از آنكه سالك ذات حق را از نزديك شناخت به كمك خود او به سير در شؤون و كمالات و اسماء و صفات او مىپردازد .
3 . سير من الحق الى الخلق بالحق . در اين سير ، سالك به خلق و ميان مردم بازگشت مىكند ، اما بازگشتش به معنى جدا شدن و دور شدن از ذات حق نيست ، ذات حق را با همه چيز و در همه چيز مىبيند .
4 . سير فى الخلق بالحق . در اين سير ، سالك به ارشاد و هدايت مردم ، به دستگيرى مردم و رساندن آنها به حق مىپردازد .
صدرالمتألّهين ، مسائل فلسفه را به اعتبار اين كه « فكر » نوعى سلوك است ولى ذهنى ، به چهار دسته تقسيم كرد :
1 . مسائلى كه پايه و مقدمهء مبحث توحيدند و در حقيقت سير فكر ماست از خلق به حق ( امور عامّهء فلسفه ) .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 153
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٥٣