درس پنجم : حكمت متعاليه
در درس گذشته اجمالًا به چهار روش فكرى در دورهء اسلامى اشاره كرديم و نمايندگان معروف آنها را نيز نام برديم .
اكنون اضافه مىكنيم كه اين چهار جريان در جهان اسلام ادامه يافتند تا در يك نقطه به يكديگر رسيدند و جمعاً جريان واحدى را به وجود آوردند . نقطهاى كه اين چهار جريان در آنجا با يكديگر تلاقى كردند « حكمت متعاليه » ناميده مىشود . حكمت متعاليه به وسيلهء صدرالمتألّهين شيرازى ( متوفّى در سال 1050 هجرى قمرى ) پايه گذارى شد . كلمهء « حكمت متعالى » وسيلهء بوعلى نيز - در اشارات - به كار رفته است ولى فلسفهء بوعلى هرگز به اين نام معروف نشد .
صدرالمتألّهين رسما فلسفهء خود را « حكمت متعاليه » خواند و فلسفهء وى به همين نام مشهور شد . مكتب صدرالمتألّهين از لحاظ روش شبيه مكتب اشراقى است يعنى به استدلال و كشف و شهود توأماً معتقد است ، ولى از نظر اصول و از نظر استنتاجات متفاوت است .
در مكتب صدرالمتألّهين بسيارى از مسائل مورد اختلاف مشّاء و اشراق ، يا مورد اختلاف فلسفه و عرفان ، و يا مورد اختلاف فلسفه و كلام براى هميشه حل شده است .
فلسفهء صدرالمتألّهين يك فلسفهء التقاطى نيست ، بلكه يك نظام خاص فلسفى است كه