درس سوم : فلسفهء اشراق و فلسفهء مشّاء
فلاسفهء اسلامى به دو دسته تقسيم مىشوند : فلاسفهء اشراق و فلاسفهء مشّاء .
سر دستهء فلاسفهء اشراقى اسلامى ، شيخ شهاب الدين سهروردى از علماى قرن ششم است ، و سر دستهء فلاسفهء مشّاء اسلامى ، شيخ الرئيس ابوعلى بن سينا به شمار مىرود .
اشراقيان پيرو افلاطون ، و مشّائيان پيرو ارسطو به شمار مىروند . تفاوت اصلى و جوهرى روش اشراقى و روش مشّائى در اين است كه در روش اشراقى براى تحقيق در مسائل فلسفى و مخصوصاً « حكمت الهى » تنها استدلال و تفكرات عقلى كافى نيست ، سلوك قلبى و مجاهدات نفس و تصفيهء آن نيز براى كشف حقايق ، ضرورى و لازم است ، اما در روش مشّائى تكيه فقط بر استدلال است .
لفظ « اشراق » كه به معنى تابش نور است ، براى افادهء روش اشراقى مفيد و رساست ، ولى كلمهء « مشّاء » كه به معنى « راه رونده » يا « بسيار راه رونده » است صرفاً نامگذارى است و روش مشّائى را افاده نمىكند . گويند علت اين كه ارسطو و پيروانش را « مشّائين » خواندند اين بود كه ارسطو عادت داشت كه در حال قدم زدن و راه رفتن افاده و افاضه كند . پس اگر بخواهيم كلمهاى را به كار بريم كه مفيد مفهوم روش فلسفى مشّائين باشد بايد كلمهء « استدلالى » را به كار بريم و بگوييم فلاسفه دو دستهاند : اشراقيّون و استدلاليّون .