ماه يك سلول واحد در شكم مادر به جايى مىرسد كه صاحب چشم و گوش و دست و قلب و ريتين و جوارح و . . . مىشود و اين را خلاف آنچه بنده عرض كرده بودم تلقى فرمودند ، در صورتى كه همان است . ملاحظه كنيد در عرض نه ماه اول ، انسان چقدر رشد مىكند ؟ بعد نه ماهى كه از سال چهلم تا چهل بعلاوهء نه ماه طول مىكشد ، چقدر انسان رشد مىكند ؟ اصلا قابل مقايسه نيست . در نه ماه اول ، پيشروى و رشد موجود تقريبا بىنهايت است ، يعنى اگر تشكيلات و قوت و نيرويى كه بعد از نه ماه پيدا كرده به آنچه روز اول انعقاد نطفه داشته تقسيم كنيم ، نسبت بىنهايت است اما هر قدر جلو بياييم اين نسبت كمتر مىشود . فرض بفرماييد بچهاى كه به دنيا مىآيد ، رشد او بعد از نه ماه شايد مثلا صد برابر بچهء تازه متولد است ، وقتى هجدهماهه شد ، اگر رشد او را بر حالت نهماهگىاش تقسيم كنيم ، شايد ده برابر شود . همين طور هر چه جلو مىرويم نسبت كمتر مىشود و مثلا از چهل سال به آن طرف اين نسبت ، مثبت نيست ، مدتى تقريبا ثابت است ، بعد منفى مىشود . انرژى مؤثر همين است ، يعنى انرژى قابل استفاده ، انرژىاى كه مىتواند كارى بكند .
انسان از زمان تك سلولى تا وقتى كه به مرگ مىرسد ، در آن نهاد تشكيل و تركيبش طورى است كه مىتواند انرژى مؤثر بيشترى ايجاد كند تا وقتى كه بزرگ شود . البته در اينجا رشد هست ، تكامل هست يعنى كمال ايجاد مىشود و اعجاز هم هست .
اعجازش اين است كه در همان تشكيل هسته ، خداوند يا خالق ( به قول ما ) چنان امكاناتى و چنان تركيباتى گذاشته كه او مىتواند بعدا صاحب عقل و هوش و ذكاوت و استعداد و ابتكار و همهء اينها شود . اين هنر اوست ، مثل گلولهاى كه تيراندازى پرتاب مىكند و فرض كنيد يك تيهو را در فضا مىزند ، اين بستگى دارد كه او چه زاويهاى گرفته و چه نيرويى به اين گلوله داده كه توانسته است اين تيهو را بزند . تمام اين كمال و رشد و پيشرفت و ترقيات فوق العادهاى كه در يك موجود زنده خصوصا انسان مىبينيم ، معلول و مخلوق آن تركيب اوليه است و از نظر پيشرفت و آثارى كه نتيجه داده ، البته كمال و رشد و ترقى است ، اما از نظر آن حسابى كه مبناى الزام به قبول فرضيهء عنصر سوم است ( كه آن مسألهء آنتروپى است ) خير . آنتروپى دائما در حال ترقى است ، همان طورى كه مثال عرض كردم : انسان در حالت جنينى طورى است كه مىتواند در عرض يك روز اين قدر جلو برود و كار كند ، وقتى كه بزرگ شد و بالاتر آمد ، آن انرژى مؤثرش كمتر مىشود ، انرژىاى كه مىتواند خلاقيت و سازندگى داشته باشد ، در حال تنزل است و رو به مرگ مىرود و همانطور كه عرض كردم كلامى از حضرت امير هست كه شما از همان روز تولد به طرف مرگ مىرويد . اين صد در صد صحيح است .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 797
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٧٩٧