كتابى است ترجمهء آقاى آرام به نام « علم ، نظريه ، انسان » كه مجموعهاى است از سخنرانيهاى شرودينگر . شرودينگر فيزيسين اتريشى الاصلى است كه از زمان هيتلر به بعد به آمريكا رفته بود و صاحب جايزهء نوبل و از سران فيزيك جديد است .
سخنرانيهاى او ، هم مفصل است و هم خيلى غامض يعنى علمى است ، آخرين مطالب مربوط به فيزيك ( تا شايد ده سال پيش ) در آنجا هست ، او در آن كتاب مىگويد درست است كه ما در زمين نمونههايى مىبينيم كه در جهت خلاف آنتروپى است ( همين مسألهء كتاب ذرهء بىانتها ) ولى زمين چنين شانسى دارد كه يك مادر سخاوتمند خرّاجى مثل خورشيد بالاى سرش است و دائما به رايگان به همه جا انرژى افشانى مىكند . اگر مجموعهء خورشيد و زمين و ساير ثوابت و سياراتى كه آنها هم از خورشيد تمتع دارند در نظر بگيريم ، آنتروپى ترقى مىكند ولى وقتى نظرمان به يك نقطهء خاصى باشد مثلا آنجا كه گياه در يك جنگل درست مىشود ، آنتروپى در حال تنزل است .
خوب ، اين حرف صحيح و درست است . وقتى مجموعهء جهان را نگاه كنيم ، آنتروپىاش در حال ترقى است و انرژى مؤثرش در حال تنزل ، و بنابراين يكى از نكاتى كه در ذرهء بىانتها روى آن تكيه شده براى اينكه يك عنصر سومى را ضرورى و واجب بدانيم ، ظاهرا از بين مىرود ، يعنى اگر در روى زمين موجود زنده پيدا شده و يا در انواع موجودات زنده تكاملى پيدا شده ، اين درست است كه خلاف اصل آنتروپى است يعنى يك نظم و تفصيل و تشكيلات در جهت خلاف آن است ولى خرجش را خورشيد مىدهد .
جوابى كه دارد و خيلى هم ساده است اين است : با اينكه انرژى از خورشيد مىآيد ، مع ذلك پيدايش موجود زنده و چيزهايى كه در طبيعت مىبينيم ، خود به خود نمىتوانست انجام بگيرد . به طور مثال يك يخچال را در نظر بگيريم . يخچال ( چه يخچالهاى خانگى و چه يخچالهاى بزرگ كارخانجات ) چهكار مىكند ؟ يك محفظهاى دارد كه در آنجا - فرض كنيد - شما يك ظرف آب بيست درجه مىگذاريد .
اين آب بيست درجه رفته رفته خنك مىشود ، مىرسد به صفر درجه . به صفر درجه كه رسيد ، آهسته آهسته تبديل مىشود به يخ . ممكن است يخ هم تا منهاى پنج درجه برود ، يعنى در اينجا دائما حرارت از اين قالب گرفته مىشود و سردتر مىشود . اين حرارتها كجا مىرود ؟ پشت يخچالها معمولا يك شبكهء سيمى هست كه داغ مىشود ، آن كانداكتور است ، يعنى حرارت مرتب از آن قالب يا ظرف يخ گرفته مىشود و به هواى اتاق داده مىشود ، و يا در كارخانجات از آن طشت بزرگى كه قالبهاى يخسازى را در آن گذاشتهاند حرارتهايى استخراج مىشود و مىآيد در كاندانسور .
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 798
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٧٩٨