كرد ؟ :
« وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ »
( 1 ) ) . در اين آيه صحبت نابودى شخصيت است ، مىگويد مرديم ، نيست شديم ، گم شديم . نيست دو مرتبه برمىگردد ؟ نيست را دو مرتبه خلق مىكنند ؟ به نظر مىرسد اين آيه با آيات ديگر از نظر اشكال كفار اين تفاوت را دارد كه آن ، اشكال آنها را نقل مىكند كه تكيهشان بيشتر بر عدم بقاى شخصيت و نيست شدن است ، نه مشكل بودن زنده كردن اين مرده كه خاك و استخوان است ، [ مىگويد ] ما گم شديم ، نيستيم ، اصلا ما را نمىشود پيدا كرد .
قرآن اينجا چه جواب مىدهد ؟ در آنجاها مىگويد خدا قادر است اين ذراتى كه شما مىگوييد جمع كند يا اين ذرات را از نو زنده كند ، ولى اينجا كه صحبت از گم شدن و سلب شخصيت و نيستى است جوابى مىدهد كه به حسب ظاهر به اين ايراد نمىخورد . آنها مىگويند :
« أَ إِذا ضَلَلْنا فِي الْأَرْضِ أَ إِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ »
، آيه مىگويد :
« قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ »
( 2 ) شما گفتيد ما كه گم شديم و نيست شديم ، دو مرتبه از نو ايجاد مىشويم ؟ به اصطلاح اعادهء معدوم مىشود ؟ بگو شما گم نمىشويد ، شما را ملك الموت ( كه موكّل به شماست ) تحويل گرفت ، يعنى اشتباه كردى كه خيال كردى آن چيزى كه گم شده تو آن هستى ، گيرم گم شدى ، آن چيزى كه تو فكر مىكنى گم شده ، آن تو نيستى ، تو آن چيزى هستى كه ملك الموت گرفت و برد ، و الّا اين جواب اصلا به آن ايراد نمىخورد .
اين بحث ما فعلا تمام شد ، تا بحث ديگرى را شروع كنيم .
سؤال : سلولهاى بدن ما و مواد تشكيل دهندهء اين جسم ثابت نيست . روز قيامت وقتى مىخواهد اين همبستگى بين روح و جسم ايجاد شود ، با كداميك از اين مواد تركيب دهنده است ؟
سؤال ديگر : آيا در مورد جدا شدن روح از جسم و همبستگىاش در قيامت ، اين يك
هامش
( 1 ) . يس / 78 : [ و براى ما مثلى زد در حالى كه خلقت خود را فراموش كرد ، گفت چه كسى اين استخوانهاى پوسيده را زنده مىكند ؟ ]
( 2 ) . سجده / 11 .